เมื่อ “รักชาติ” กลายเป็น “คลั่งชาติ”

วาทกรรม “รักชาติ” ถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองเสมอมา ล่าสุดก็เรื่องปราสาทเขาพระวิหารที่ฝ่ายสนับสนุนก็หาเหตุผล (ที่ไม่เข้าท่า) มาอ้างว่าเราต้องรักชาติ ต้องเอาปราสาทเขาพระวิหารคืนมา ทั้งๆ ที่ความเป็นจริงทั้งทางศิลปะ ประวัติศาสตร์ และเอกสาร ปราสาทเขาพระวิหารไม่ควรจะเป็นของประเทศไทย

เหตุผลที่ต้อง “รักชาติ” ที่เราถูกเสี้ยมสอนกันมาแต่เด็ก ก็คือถ้าไม่มีชาติก็ไม่มีที่ให้เราอยู่อาศัย ดังนั้นเราจึงต้อง “ตอบแทนบุญคุณ” ของ “ชาติ” โดยการ “รักชาติ”

ความรักชาติถูกแสดงออกหลายรูปแบบ ตั้งแต่ช่วยเหลือเพื่อนร่วมชาติ จ่ายภาษี (เพื่อช่วยเหลือเพื่อนร่วมชาติอีกที) รักษาศิลปะวัฒนธรรม (เพื่อสร้างรายได้จากการท่องเที่ยว?) รูปแบบการแสดงออกเหล่านี้เป็นเรื่องสมเหตุสมผลและเข้าใจได้ เพราะมันช่วยให้ชีวิตของคนที่เราอยู่อาศัยด้วยและสิ่งแวดล้อมที่เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเรานั้นดีขึ้นจริงๆ อย่างเป็นรูปธรรม

แต่มีการแสดงออกซึ่งความรักชาติอีกหลายแบบ ที่ทำไปแล้วก็ไม่มีเหตุผลที่จับต้องได้ การแสดงออกแบบนี้เรียกว่า “คลั่งชาติ” หรือ “ลัทธิชาตินิยม” การแสดงออกจำพวกนี้ก็เช่นการสนับสนุนชาติในการทำสงครามโดยไม่สนใจว่าประเทศอื่นจะเสียหายแค่ไหนหรือมีเหตุผลแค่ไหน การหวาดระแวงชาติอื่นและเชิดชูชาติตนเองว่าดีกว่า (xenophobia) การพยายามสร้างเอกลักษณ์ของความเป็นชาติแบบจอมปลอม โดยไม่มีรากฐานที่ถูกสั่งสมมาอย่างเป็นธรรมชาติ เช่นที่สมัยจอมพลป. ที่ define วัฒนธรรมแห่งประเทศไทยในรายละเอียดยิบย่อยต่างๆ โดย copy แบบมาจากบางชาติ จนถึงกรณีการพยายาม claim เขาพระวิหารล่าสุด ทั้งๆ ที่การ claim ดังกล่าวไม่มีความชอบธรรมใดๆ ทั้งสิ้น

อันที่จริง ในโลกสมัยใหม่ ความเป็น “ชาติ” นั้นมีความสำคัญน้อยลงเรื่อยๆ เราเห็นยุโรปใช้เงินตราสกุลเดียวกันเกือบทั้งทวีป เราเห็นเทคโนโลยีที่ช่วยให้คนทั่วโลกสื่อสารกันได้อย่างเสรี ราคาถูก และมีประสิทธิภาพ เราเห็นโครงสร้างการคมนาคมทั่วโลกที่ง่ายขึ้นและเร็วขึ้นเรื่อยๆ

และเมื่อพิจารณาว่ามนุษย์ทุกคนล้วนเป็นสัตว์เผ่าพันธ์เดียวกัน คือ homo sapien และอาศัยอยู่บนโลกเดียวกัน ทำไมเราไม่ขยายความ “รักชาติ” ให้กลายเป็นความ “รักโลก” หรือความ “รักมนุษยชาติ”

หรือว่าความรัก (หรือคลั่ง) อะไรสักอย่าง จะต้องมีขึ้นพร้อมๆ กับความ “เกลียด” (หรือกลัว) อะไรอีกอย่าง