พอดีจะไปพูดเรื่องนี้ที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร เลยเขียน Abstract ส่งไปให้เค้าดูกันก่อน ไว้ว่างๆ จะมาขยายความ

——————————–

ทางเลือกในการสงวนลิขสิทธิ์เพื่อเผยแพร่งานจดหมายเหตุทางวัฒนธรรมสำหรับสาธารณะ

การเผยแพร่ข้อมูลด้านวัฒนธรรมไม่เพียงมีประโยชน์ต่อนักวิจัย แต่ยังมีคุณค่าในระยะยาวต่อการดำรงรักษาอัตลักษณ์และเอกลักษณ์ทางวิถีชีวิตของกลุ่มคน รวมทั้งการสืบทอดรากเหง้าของกลุ่มคนในสังคมท่ามกลางความผันผวนเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของวัฒนธรรมในโลกยุคหลังสมัยใหม่ ด้วยความสำคัญดังกล่าว แนวคิดและการปฏิบัติเรื่องการสงวนลิขสิทธิ์และจำกัดการเข้าถึงข้อมูลทางวัฒนธรรมจึงควรได้รับการพิจารณาและปรับเปลี่ยนให้มีความเปิดกว้างมากขึ้น โดยเคารพและคำนึงถึงความอ่อนไหวของการเผยแพร่ข้อมูลในเงื่อนไขต่างๆ

สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ ถูกพัฒนาและเผยแพร่โดยองค์กรครีเอทีฟคอมมอนส์ ซึ่งเป็นหน่วยงานไม่แสวงหาผลกำไร ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนการไหลเวียนต่อยอดความรู้และวัฒนธรรม โดยเฉพาะในสื่อดิจิทัลบนเครือข่ายอินเทอร์เน็ตที่สามารถทำซ้ำและเผยแพร่ต่อได้เป็นวงกว้างอย่างรวดเร็วด้วยต้นทุนต่ำ

——————————–

Licensing Alternative for Distribution of Cultural Archive for Public Interest

Distribution of cultural content does not only benefit researchers, but also exhibits long term value as a mean to preserve cultural group’s characteristics and identities. It also serves as a basis for cultural change and development that proceeds in ever increasing rate in postmodern world. As such, the concept and practice of copyright and access restriction of cultural content should be revisited, by allowing more ‘open’ approaches while respecting sensitive issues under different conditions.

Creative Commons are licenses designed to support open distribution of content while at the same time respecting author’s rights, by allowing users to access and make use of content without permission requirement, under the conditions imposed by authors or copyright holders such as attribution, no derivative, and non-commercial use. Those open and flexible form of licensing such as Creative Commons is a viable alternative to be employed by intellectual property right protection scheme of cultural institutions for public benefit.

Creative Commons licenses are being developed and promoted by Creative Commons, a non-profit organisation whose mission is to support free flow of knowledge and culture, especially those in digital format on the Internet on which the reproduction and distribution can be made quickly, easily and less costly than conventional mediums.

สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ฉบับประเทศไทย เสร็จสมบูรณ์ 100% แล้ว สามารถเลือกใช้ได้จาก creativecommons.org/license

ต้องขอขอบคุณทีมงาน Creative Commons Thailand ทุกคนที่ช่วยกันมาตลอด 1 ปีครับ

ปัญหา: “อยากเผยแพร่เนื้อหาบนเน็ตให้คนใช้กันเยอะๆ แต่กลัวโดน Copy ไปใช้โดยไม่ให้เครดิต”

คำตอบ: “ครีเอทีฟคอมมอนส์” (Creative Commons)

วันที่ 2 เมษายน 2552 นี้ จะมีงานแถลงข่าวเปิดตัวสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ฉบับภาษาไทย ที่ห้องประชุมชั้น 5 หอศิลปะวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ตรงข้ามมาบุญครองเซ็นเตอร์ครับ

งานอะไร?

“เปิดตัวสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์สำหรับประเทศไทย”

วันพฤหัสบดีที่ 2 เมษายน 2552 เวลา 13:00 – 16:00

ณ ห้องประชุม ชั้น 5 หอศิลปะวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ตรงข้ามมาบุญครองเซ็นเตอร์ (แผนที่)

13:00 ลงทะเบียน

13:30 แถลงข่าวเปิดตัวสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์สำหรับประเทศไทย

• คุณพิชัย พืชมงคล หัวหน้าโครงการ (สำนักกฎหมายธรรมนิติ)
• คุณสุนิตย์ เชรษฐา ภาคีสนับสนุน (สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ)

14:00 ตอบข้อซักถามนักข่าวและผู้สนใจ

14:15 นำเสนอตัวอย่างหน่วยงานและเว็บที่ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์

14:45 เสวนาเรื่อง “การเผยแพร่เนื้อหาดิจิทัลเพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมเสรี”

• คุณวิริยะ สว่างโชติ ดำเนินรายการ
• คุณพิชัย พืชมงคล ผู้ร่วมเสวนา (หัวหน้าโครงการ CC Thailand)
• คุณสุนิตย์ เชรษฐา ผู้ร่วมเสวนา (สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ)
• คุณวันฉัตร ผดุงรัตน์ ผู้ร่วมเสวนา (Pantip.com)
• คุณสุภาพ หริมเทพาธิป ผู้ร่วมเสวนา (เครือข่ายสื่อใหม่สร้างสรรค์)

16:00 ปิดงาน ถาม-ตอบ พูดคุยกันต่อตามอัธยาศัย

ใครมาได้บ้าง?

ทุกคนที่สนใจการเผยแพร่เนื้อหาให้ผู้ใช้สะดวกต่อการนำไปใช้และต่อยอดโดยไม่ละเมิดลิขสิทธิ์ ไม่ว่าจะเป็น:

• บล็อกเกอร์ / นักเขียน
• นักถ่ายภาพ / นักสร้างหนัง / นักแต่งเพลง / นักดนตรี
• หน่วยงานที่ต้องการเผยแพร่ข้อมูลต่อสาธารณะ องค์กรสาธารณะประโยชน์ ห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ คลังข้อมูลต่างๆ
• เว็บเพื่อการศึกษา
• ผู้ให้บริการเนื้อหา บล็อก เว็บบอร์ด
• ฯลฯ

มาแล้วได้อะไร?

• รู้จักครีเอทีฟคอมมอนส์ แนวทางการเผยแพร่เนื้อหาให้สะดวกต่องานใช้งานต่อยอดโดยยังคงความเป็นเจ้าของ ลิขสิทธิ์ (ถ้ายังงง เรายินดีตอบทุกคำถามทั้งในงานและนอกงาน)
• วิธีใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์กับผลงานของตนเอง
• รู้จักคน หน่วยงาน เพื่อนๆ ที่สนใจครีเอทีฟคอมมอนส์ และแนวคิดวัฒนธรรมเสรี

อะไรกัน ครีเอทีฟคอมมอนส์?

ครีเอทีฟคอมมอนส์ (Creative Commons) เป็นสัญญาอนุญาต (License) ที่ถูกออกแบบมาให้ประชาชนสามารถนำผลงานสร้างสรรค์ที่มีลิขสิทธิ์ไปใช้งานได้ สะดวกยิ่งขึ้น เช่นการนำไปใช้ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของ แต่ต้องทำตามเงื่อนไขที่เจ้าของระบุ เช่นการอ้างที่มา ห้ามใช้เพื่อการค้า ห้ามดัดแปลง เป็นต้น

การใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์ไม่ได้เป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ เพราะเจ้าของยังเป็นผู้ถือสิทธิ์ แต่มอบสิทธิ์บางประการให้ผู้ใช้งาน โดยกฎหมายลิขสิทธิ์ให้การรับรองและบังคับดำเนินคดีได้เมื่อมีผู้ละเมิด เงื่อนไข

ประโยชน์ของครีเอทีฟคอมมอนส์ คือการทำให้ผู้สนใจและสังคมสามารถเข้าถึงเนื้อหา ความรู้ ความคิดสร้างสรรค์ได้ง่ายและสะดวกขึ้น รวมทั้งสามารถนำผลงานเหล่านั้นไปดัดแปลงต่อยอดเพื่อเกิดผลงานใหม่ๆ กระจายในสังคม สร้างโอกาสในการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพและปริมาณของผลงานที่เกิดจากความคิด ความสร้างสรรค์ในสังคม โดยไม่ต้องใช้วิธี Copy ละเมิดลิขสิทธิ์กัน

ปัจจุบัน ทั่วโลกมาผลงานที่เผยแพร่โดยใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์ประมาณ 130 ล้านชิ้น โดยเฉพาะในเว็บฝากภาพ Flickr มีกว่า 100 ล้านชิ้นแล้ว

เราคือใคร?

ในประเทศไทย เครือข่ายครีเอทีฟคอมมอนส์ประเทศไทย (cc.in.th) นำโดยสำนักกฎหมายธรรมนิติ เป็นหน่วยงานอย่างเป็นทางการที่ร่วมงานกับ Creative Commons International ในการดำเนินการแปลสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์เป็นภาษาไทย และปรับให้สอดคล้องกับกฎหมายไทย เพื่อให้บังคับใช้ตามกฎหมายลิขสิทธิ์ได้เมื่อมีการละเมิด นอกจากนั้นยังดำเนินการประชาสัมพันธ์ รณรงค์ ให้กลุ่มเป้าหมายมีความเข้าใจถึงประโยชน์และหันมาใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์ในการ เผยแพร่ผลงาน ปัจจุบันมีหน่วยงานสำคัญๆ ที่ใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์ในการเผยแพร่เนื้อหาแล้ว เช่น TDRI, มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, GotoKnow.org, ThaiGoodView.com, Fuse.in.th และ OnOpen.com

โครงการนี้ได้รับการสนับสนุนจากแผนงาน ICT เพื่อสุขภาวะออนไลน์และการสนับสนุนภาคีเครือข่าย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

อ่านเพิ่ม

• บทความแนะนำครีเอทีฟคอมมอนส์ใน BusinessWeek Thailand
• สไลด์อธิบายครีเอทีฟคอมมอนส์ สั้นๆ
• สไลด์อธิบายครีเอทีฟคอมมอนส์ ยาวขึ้นมาอีกนิด

สำหรับสื่อ

• ชุดข้อมูลสำหรับเขียนข่าว (Press Kit) กำลังจะมาครับ

ติดต่อ

RSVP จองที่นั่งได้ที่ คุณชิตพงษ์ (guopai) ผู้ประสานงาน – guopai (at) gmail.com

หรือติดต่อ

• เครือข่ายครีเอทีฟคอมมอนส์ประเทศไทย – ccthailand (at) googlegroups.com
• คุณอาทิตย์ (bact) ทีมงาน – arthit (at) gmail.com
• คุณอิสริยะ (markpeak) ทีมงาน – markpeak (at) gmail.com

ต้นฉบับจาก cc.in.th

พอดีพรุ่งนี้จะไปคุยกับสวทช. เรื่องครีเอทีฟคอมมอนส์ เลยถือโอกาสทำสไลด์ใหม่ให้ยาวขึ้นเพื่ออธิบายให้ครบถ้วน เข้าใจง่าย ตามลิงค์นี้ครับ

ใครสนใจนำไปใช้ต่อได้เลย เดี๋ยวว่างๆ จะเอาขึ้น slideshare (เพราะทำใน google docs แล้วภาษาไทยตัดคำไม่ได้เมื่อ export ออกมา)

นอกจากนั้นยังมี slide ของ @markpeak ที่พูดถึงการใช้ CC ในต่างประเทศ และเครื่องมือต่างๆ ในการค้นหางาน CC ด้วย

วันนี้เป็นอีกวันที่เหนื่อย ประชุม 3 นัดตั้งแต่บ่ายสองจนถึงเที่ยงคืน แต่ได้อะไรมามากมาย โดยเฉพาะการประชุมสุดท้ายกับ Sunil ซึ่งเป็นกรรมการบอร์ดของ Open Society Institute (OSI) ถึงความเป็นไปได้ในการขอสนับสนุนทุนดำเนินงานสำหรับครีเอทีฟคอมมอนส์จาก OSI

ความสนใจของ OSI สามารถสรุปได้ในประโยคเดียว นั่นคือ “การลงทุนเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่เชิงบวก” ประโยคนี้สามารถแจกแจงรายละเอียดได้ดังนี้

• การลงทุน: OSI ก็เช่นเดียวกับผู้ให้ทุนรายอื่นๆ ก็คือไม่ได้ให้เงินเปล่าๆ แต่คาดหวังว่าเงินก้อนนั้นจะต้องสร้าง “ผลตอบแทน” ต่อสังคม นั่นก็คือการลงทุนเพื่อสังคมนั่นเอง
• สร้างความเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่: OSI มีเป้าหมายที่จะสร้างสังคมเปิด นั่นคือสังคมที่คนทุกคนมีโอกาสเท่ากันในการแสดงออกและเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร การเล็งเป้าหมายไปยัง “ทุกคน” ทำให้ OSI คาดหวังว่าการลงทุนจะต้องเกิดผลขนานใหญ่ที่ส่งผลกระทบต่อคนในวงกว้าง เช่น การเปลี่ยนแปลงนโยบายลิขสิทธิ์ที่ทำให้สื่อการเรียนการสอนของกระทรวงศึกษาทั้งหมดถูกเผยแพร่อย่างเสรีเปิดกว้าง หรือการเปลี่ยนแปลงกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับลิขสิทธิ์ ให้เกิดประโยชน์ต่อสาธารณะมากยิ่งขึ้น
• ในเชิงบวก: OSI ไม่สนใจที่จะสนับสนุนงานเชิงต่อต้านหรือต่อสู้โดยตรง แต่ไปเน้นการสร้างงานสร้างสรรค์เชิงบวก ด้วยความเชื่อที่ว่า เมื่อพื้นที่ด้านบวกมีมากขึ้น มันจะมีแรงดึงดูดทำให้ตัวเองใหญ่ขึ้นและลดขนาดพื้นที่ด้านลบลง เช่นเมื่อพุดถึงระบบลิขสิทธิ์ที่ล้าหลัง ทำให้คนจำนวนมากขาดโอกาสในการเข้าถึงเนื้อหาข้อมูล สิ่งที่ควรทำคือการสร้างและสนับสนุนการใช้ระบบการสงวนสิทธิ์ที่ยืดหยุ่นและสมเหตุสมผล เช่นครีเอทีฟคอมมอนส์ ซึ่งเมื่อมีการใช้กันมากขึ้น สังคมก็จะแบ่งออกเป็นสองส่วน คือส่วนที่โอบรับวัฒนธรรม “เปิด” กับส่วนที่ยัง “ปิด” อยู่ ซึ่งในท้ายที่สุด ส่วน “เปิด” จะดึงดูดคนออกจากส่วน “ปิด” จนกลายเป็นกระแสหลัก

แนวคิดทั้งสามทำให้สะท้อนใจว่าหน่วยงานภาครัฐและ NGO บางส่วนของเรายังคิดทำเรื่องต่างๆ แบบ “นักกิจกรรม” คือการทำไปเรื่อยๆ ในลักษณะตามปิด ตามล้าง ตามเช็ด ซึ่งนอกจากจะไม่ได้ผลระยะยาว ยังเป็นการใช้ทรัพยากร ทั้งแรงคนและเงิน อย่างไม่เกิดประสิทธิภาพและไม่คุ้มค่า

ถึงเวลาแล้วที่ “นักกิจกรรม” จะต้องเปลี่ยนแปลงตัวเองให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล สามารถแข่งขันได้กับแรงธุรกิจและการดำเนินการอย่างมืออาชีพ

บันทึกนี้เป็นบันทึกที่ 4 ซึ่งเป็นบันทึกสุดท้ายของชุดการไปประชุมครีเอทีฟคอมมอนส์ภาพพื้นเอเชียแปซิฟิกที่กรุงมะนิลา ฟิลิปปินส์

วันนี้เป็นวันที่สอง เริ่มต้นด้วยการหารือแนวทางการทำฐานความรู้ CC ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ซึ่งทางฟิลิปปินส์ได้หยิบยกเรื่องนี้ขึ้นมา เพราะเห็นความจำเป็นว่า ในกระบวนการแปลงสัญญาอนุญาตและการโปรโมต CC ประเทศต่างๆ ควรได้แลกเปลี่ยนข้อมูลกัน เช่น การเปลี่ยนแปลงรายละเอียดในสัญญาอนุญาตให้เข้ากับกฎหมายของประเทศนั้นๆ แต่ละประเทศมีโครงการหรือแนวทางอะไรบ้างในการโปรโมต CC เพื่อให้ประเทศอื่นๆ ได้ประยุกต์ใช้แนวทางเหล่านั้นบ้าง

อันที่จริง แต่ละประเทศก็มีเว็บไซต์โครงการและข้อมูลต่างๆ เผยแพร่อยู่แล้ว แต่มักใช้ภาษาของตนเอง ทำให้ CC ประเทศอื่นไม่เข้าใจ ปัญหาเรื่องภาษาเป็นอุปสรรคสำคัญของภูมิภาคนี้ นี่จึงเป็นที่มาของการหารือดังกล่าว

ที่ประชุมสรุปได้ว่าจะต้องมีการทำเว็บไซต์ Creative Commons Asia ซึ่งทางฮ่องกงรับปากว่าจะช่วยคุยกับ .asia เพื่อขอ domain name ให้ (ตอนนี้ .asia ถือ domain creativecommons.asia อยู่) และผมในฐานะ CC Thailand ได้รับปากว่าจะเป็นผู้พัฒนาเว็บไซต์ให้ ซึ่งประกอบไปด้วยข้อมูลเบื้องต้น ข่าวเกี่ยวกับแต่ละ Jurisdiction และฐานความรู้ (Knowledge Base) ในลักษณะ Wiki ให้แต่ละประเทศกรอกข้อมูลเป็นภาษาอังกฤษในรูปแบบเดียวกัน เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับการแปลงสัญญาอนุญาตและการแผยแพร่ CC ในประเทศนั้นๆ นอกจากนั้น ในเว็บอาจมีส่วนของเครือข่ายสังคมของผู้ดำเนินงานด้าน CC ในเอเชียแปซิฟิก ซึ่ง CC เกาหลีรับปากว่าจะพัฒนาให้

รายการต่อมาคือการอับเดตข่าวสารจาก CC International โดย Dr. Catharina Maracke ผู้อำนวยการ CC International แต่เธอป่วยกระทันหันมาร่วมงานไม่ได้ จึงฝากโน้ตให้ Prof. Jimmy มาพูดแทน เนื้อหาส่วนมากเป็นการแนะนำโครงการของ CC International เช่น Case Studies ของ creativecommons.org, CC0 ซึ่งเป็นสัญญาอนุญาตใหม่ที่มีจุดประสงค์ให้ผู้ถือ Copyright สามารถเปลี่ยนให้งานของตนเป็น Public Domain ได้ถึงแม้ Copyright จะยังไม่หมดอายุก็ตาม, ccMixter เว็บชุมชนคนทำเพลง Remix, ccRel, NC Study การศึกษากลุ่มตัวอย่างเพื่อปรับปรุงความหมายของเงื่อนไขห้ามทำการค้าหรือ NC , โครงการ OSCRI.org หรือระบบการจดลิขสิทธิ์แบบมาตรฐานเปิด, Metrics โครงการรวบรวมและประมวลสถิติการใช้งาน CC ทั่วโลก และโครงการในอนาคตเช่นการพัฒนาชุดเครื่องมือเพื่อความสะดวกในการสร้างคลังสื่อ CC, การพัฒนาหน้าเว็บ creativecommons.org/international ใหม่ให้นำเสนอ Jurisdiction ต่างๆ ได้ชัดเจนขึ้น, รวมทั้งการหาโฆษกของ CC ในภูมิภาคต่างๆ

ช่วงต่อมาคือการนำเสนอและอภิปรายเรื่องปัญหาและอุปสรรคของการดำเนินงาน CC ในประเทศต่างๆ โดยประเทศเกาหลีดูเหมือนจะก้าวหน้าที่สุดในด้านการจัดการองค์กรและการระดมทุน ที่ใช้ระบบเปิดรับอาสาสมัครและมีแรงจูงใจอย่างค่าเดินทาง นามบัตร วิธีการหารายได้ของ CC เกาหลีคือการรับบริจาคจากทั้งบุคคลและบริษัท ซึ่งมีผู้สนใจจำนวนมากทั้งๆ ที่ CC ก็ไม่สามารถบอกได้ว่าบริษัทจะได้อะไรที่เป็นรูปธรรมจากการสนับสนุน นอกจากสิทธิในการโหวตเพื่อตัดสินใจการดำเนินงานต่างๆ และภาพลักษณ์จากการเข้าร่วม CC (CC ในเกาหลีดังมาก เป็น Brand ที่คนรู้จักเยอะ)

ส่วนประเทศอื่นก็พยายามหาทุนสนับสนุนจากแหล่งต่างๆ ทั้งการขอทุนวิจัย (ไต้หวัน) ซึ่งก็ทำจนได้เป็นเจ้าภาพจัดการประชุม CC เอเชียแปซิฟิกเมื่อปีก่อนเป็นครั้งแรก, การขอสนับสนุนจากหน่วยงานเช่น The Ford Foundation (จีน), ทุนวิจัย (ออสเตรเลีย), และ Open Society Institute (ฮ่องกง) ซึ่งก็น่าสนใจว่าประเทศไทยก็น่าจะมีโอกาสในการหาทุนสนับสนุนจากมูลนิธิหรือสถาบันลักษณะนี้เช่นกัน อย่างไรก็ตาม ปัญหาเรื่องความยั่งยืนของเงินทุนสนับสนุนก็ยังคงเป็นปัญหาสำคัญ จึงมีการเสนอให้ขอทุนสนับสนุนจาก Creative Commons International ซึ่งทางฟิลิปปินส์เจ้าภาพก็กำลังจะเสนอเรื่องนี้ไปยัง CCi

ต่อมาคือการวางแผนการประชุม CC ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ซึ่งที่ประชุมตกลงกันว่าจะจัดทุกปีเพื่อให้แต่ละประเทศได้ร่วมกันเรียนรู้จากความก้าวหน้าและข้อมูลของประเทศอื่นอย่างต่อเนื่อง และเปิดโอกาสในการดำเนินงานร่วมกันเพื่อพัฒนา CC ในระดับภูมิภาค เกาหลีใต้ซึ่งดูจะมีความพร้อมมากที่สุดได้รับปากในเบื้องต้นว่าจะเป็นเจ้าภาพในปี 2010 โดยแนวทางสำคัญก็คือการเปิดโอกาสให้ทุกคนมีส่วนร่วมในทุกกระบวนการ ตั้งแต่การออกแบบวาระการประชุมจนถึงการสนทนา อภิปรายที่ควรมีเวลามากกว่านี้ แทนที่จะเอาเวลาไปนำเสนอ

เรื่องต่อมาคือการจัดตั้งองค์กรเพื่อเป็นนิติบุคคลตัวแทนของครีเอทีฟคอมมอนส์เอเชียแปซิฟิก ความจำเป็นของเรื่องนี้ หลักๆ ก็คือ CC ภูมิภาคจะต้องสามารถรับเงินบริจาคเองได้ ซึ่งแปลว่าต้องมีนิติบุคคลมารองรับกิจกรรมการระดมทุน เบื้องต้นกำลังหารือรูปแบบที่เหมาะสม เช่นการจัดตั้งมูลนิธิ ที่ทางฮ่องกงกับสิงคโปร์แจ้งว่าทำได้ง่ายมากในประเทศของเขา (แต่ประเทศไทยใช้เวลาเป็นปี)

เรื่องสุดท้ายคือการนำเสนอสถิติการใช้งาน CC ในเอเชียแปซิฟิก ซึ่งเป็นผลงานวิจัยของ CC สิงคโปร์ ผลลัพธ์ผมได้นำเสนอไปแล้วในตอนก่อนหน้านี้

หลังจากการประชุมอันยาวนานจบลงอย่างเป็นทางการ ก็ยังมีเรื่องค้างคาใจทุกคนจนกระทั่งต้องนัดกันไปประชุมต่อระหว่างมื้ออาหารค่ำ นั่นก็คือการทำข้อเสนอ แผนการดำเนินการของ CC เอเชียแปซิฟิก ไปยัง Creative Commons International เพื่อเป็นทั้งการสรุปผลลัพธ์จากการประชุมและการขอความร่วมมือ / ความเห็นไปในคราวเดียวกัน

ในระหว่างที่รอเวลา เพื่อนๆ CC ส่วนมากก็มานั่งรอ พูดคุยกันที่ Lobby โรงแรม และใช้เวลานี้แลก Twitter Account กันอย่างสนุกสนานและตื่นเต้น ระหว่างนั้น ผู้จัดการสถานที่ของโรงแรมออกมาดูแลให้เราไปนั่งดื่ม xxx (ผมพูดไม่ได้นะครับ) ในบาร์ร้านอาหารประเภท “Sports and Music Bar” ของโรงแรม นับเป็นการแสดงการต้อนรับแบบฟิลิปปินส์อย่างไม่อั้นตามเคย พวกเราใช้เวลาสั้นๆ นั้นทำความรู้จักกันมากขึ้นเพราะผ่อนคลายที่การประชุมเสร็จสิ้นไปแล้วอย่างเป็นทางการ

มื้ออาหารเย็นก็ไม่ไกล เป็นร้านอาหารอิตาเลี่ยนภายในโรงแรม แต่เลือกนั่งตรงระเบียงเพราะหลายคนสูบ xxx (censored อีกแล้ว) เราใช้เวลานั้นหารือแผนการและดูร่างแผนดำเนินการที่ Jimmy เป็นผู้ร่างอย่างรวดเร็วด้วยภาษากฎหมายอันสละสลวย มีเนื้อหาสำคัญ 6 ประการที่จะส่งไปยัง CCi ได้แก่

1. สร้างชุมชน CC ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก โดยเน้นการสนับสนุนช่วยเหลือประเทศที่ยังใหม่หรือยังไม่ได้ใช้ CC
2. ขอสนับสนุนทางการเงินหรือการช่วยก่อตั้งองค์กร CC เอเชียแปซิฟิก จาก CCi เพื่อทำให้สามารถรับทุนสนับสนุนเองได้
3. สร้างเว็บ ฐานความรู้ และคลังสื่อ CC ของสมาชิก CC เอเชียแปซิฟิก เพื่อสร้างอัตลักษณ์ของภูมิภาคและเป็นพื้นที่สื่อสารสร้างความร่วมมือ
4. ตีพิมพ์เผยแพร่วารสาร CC Asia and Pacific ราย 2 เดือน (โดย CC ฟิลิปปินส์และไต้หวัน)
5. ร่วมให้ข้อมูลด้านสถิติการใช้งาน CC ในประเทศ แก่ CC สิงคโปร์ซึ่งเป็นผู้นำโครงการรวบรวมและประมวลผลสถิติการใช้งาน CC ในภูมิภาค
6. เสนอให้ CCi ยังคงจัดการประชุม CC ระดับโลกประจำปี (เพราะเห็นว่าปีนี้จะไม่จัด iSummit)

นอกจากนี้ ในแผนการดำเนินงาน ยังได้เสนอ Prof. Jimmy ให้เป็นโฆษก CC ของภูมิภาค มีวาระการดำรงตำแหน่ง 1 ปี และขอบคุณผู้สนับสนุนงานประชุมครั้งนี้ นั่นก็คือ Arellano University School of Law อย่างเป็นทางการ

หลังจากนั้นเพื่อนๆ ก็ชวนกันไปท่องเที่ยวมะนิลายามค่ำคืน พากันเดินไป ผ่านบาร์ผับมากมาย ระหว่างทางมีแต่คนเรียกให้เข้า ทั้งสาวบาร์และเจ้าหน้าที่ผู้ชาย เด็กๆ วิ่งตามมาขอเงินหรือขายของจุกจิกเป็นขบวนเพราะดูมาดก็รู้ว่ากลุ่มเรามาจากต่างถิ่นแน่นอน (มีฝรั่งตัวโต 2 คนเห็นเด่นชัด) ไปสุดที่แหล่งท่องเที่ยวก็คือวงเวียน Remedios ซึ่งก็คือที่ที่ผมเดินมาจนหาร้านกินได้ในคืนแรกนั่นเอง

เราใช้เวลาตั้งนานกว่าจะตัดสินใจว่าจะเข้าร้านไหน ตอนแรกดูร้านที่เปิดเพลงเต้นกันอย่างสนุกสนาน แต่เรามาหลายคนและพื้นที่แคบไป เลยเลือกร้านแนว “Manila Bohemian” เป็นผับเงียบๆ ตกแต่งสไตล์ยุโรปชนบท ผมสั่ง Crepe Suzette มาแบ่งกันทาน หลายคนตื่นเต้นไม่เคยเห็นแต่ก็ชอบ เราคุยกันหลายเรื่อง สัพเพเหระ จนไปจบที่เรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์เพลง ระหว่างนั้น สาว CC เกาหลีโชว์กล้องถ่ายรูปของเธอที่เล่นเน็ตได้ ส่วน CC จีน (คุณ Zafka ตั้งชื่อตัวเองจาก Kafka นักเขียนนิยายเรื่อง Metamorphosis) โชว์เครื่องอัดเสียงพกพาคุณภาพสูงของ Edirol เขามีงานอดิเรกในการอัดเสียงบรรยากาศ สภาพแวดล้อม ในทุกที่ที่ไป แล้วนำมาตัดต่อกลายเป็นงานศิลปะอย่างหนึ่ง ส่วน Bob Chao จาก CC ไต้หวันเป็นอาสาสมัคร Mozilla ไต้หวัน ปิดท้ายด้วย Nic จากออสเตรเลียที่รีบจิ้ม Crepe ชิ้นสุดท้ายเข้าปากทันทีเมื่อผมพูดว่า ในไทยเรามักบอกกันเวลามีอาหารเหลือชิ้นสุดท้ายว่าคนที่กินชิ้นนั้นจะได้แฟนสวย (แต่ Jay ผู้พิพากษาจากเกาหลีบอกว่าในเกาหลีก็มีคำพูดเหมือนกัน แต่กลับบอกว่ากินแล้วจะโชคร้าย)

อันที่จริงวันรุ่งขึ้นจะมีการพาไปเที่ยว ซึ่งเลือกได้สองรายการ คือเที่ยวกลางกรุงมะนิลา กับไปพักผ่อนชายทะเล แต่ผมต้องรีบกลับเที่ยวบินตอนเช้า เลยแลกนามบัตรและกล่าวคำร่ำลากับทุกคน เป็นอีกวันที่ผมรู้สึกมีความสุขกับการได้เพื่อนและได้พูดคุย ซึ่งเกิดขึ้นไม่บ่อยครั้งนัก

ตอนกลับยังปรับตัวเข้ากับระบบพวงมาลัยซ้ายไม่ได้ ผมเรียก Taxi มาจอดแต่ไม่ยอมขึ้น เพราะนึกว่าคนขับที่อยู่ด้านซ้ายเป็นผู้โดยสาร ต้องใช้เวลาคิดอยู่ครึ่งนาทีจากความมึนสะสมมาทั้งวัน

รุ่งเช้ารีบตื่นไปสนามบิน โดน Taxi โกงเข้าอีกจนได้ เพราะพนักงานโรงแรมอาสาเรียก Taxi ให้ ปรากฎเรียกราคาเหมา 300 Peso ทั้งๆ ที่ถ้าเปิดมิเตอร์ กะๆ ก็ไม่น่าเกิน 150 Peso แต่ก็ขึ้นเพราะขี้เกียจเถียงและหมดแรง มาถึงสนามบิน เช็คอินและจ่ายค่าภาษีสนามบิน 750 Peso เรียบร้อย ก็พบว่าเครื่องบิน Delay เพราะเครื่องมีปัญหา ต้องรอเครื่องใหม่ที่บินมาจากเมือง Cebu กลางเกาะฟิลิปปินส์ ระหว่างนั้นสนามบินประกาศให้ผู้โดยสารที่รอเดินทางไปกรุงเทพ สามารถรับอาหารฟรีได้ที่ Delifrance ข้างใน Terminal คนไปรอคิวแลกอาหารเหมือนอดอยากกันมานาน เป็นภาพน่าประทับใจยิ่ง

เนื่องจากเครื่องดีเลย์และผมไม่ได้ไปรับอาหารที่ Delifrance อาหารบนเครื่องบินจึงอร่อยเป็นพิเศษ สายการบิน Philippine Airlines มีให้เลือกระหว่างข่าวราดไก่อบ กับบะหมี่ราดเนื้ออบ ซึ่งผมเลือกอย่างหลัง ของหวานมีขนมปังกับเนย สลัดพริกหยวก และขนมเยลลี่ คัสตาร์ด แต่ชั้นล่างเป็นเค้กกล้วยหอม อร่อยมากจนเกือบจะถาม Air Hostess ว่านี่คืออะไร

ตอนลงสุวรรณภูมิกลับรู้สึกเหมือนมาต่างถิ่นยิ่งกว่ามะนิลา ทางเดินจากช่องลงเครื่องบินไปด่านตรวจคนเข้าเมืองนั้นยาวมาก ขนาดมีทางเดินเลื่อนช่วยเป็นระยะ (ที่เมื่อสุดทางเดินจะมีเสียงให้ “ระวังทางเดินสิ้นสุด” ตลอดเวลา หลอนมาก) ก็ยังต้องใช้เวลาร่วม 5-10 นาที สิ่งเดียวที่รู้สึกเป็นไทยคือภาพจิตรกรรมตามผนังดูเด่นชัดเจน เจอภาพชุดหนึ่งสวยจนอยากร้องไห้ เป็นภาพนกฮูกสองตัวตากลมบ้องแบ้ว (ใครรู้บ้างครับว่าเป็นของศิลปินท่านใด)

พอออกจากสนามบินก็พยายามขึ้นไปชั้นบนเพื่อรอดัก Taxi เนื่องจากงกไม่อยากจ่าย 50 บาท แต่ไม่มีรถสักที เลยจำใจต้องมาเรียกตรงคิวที่เค้าจัดให้ด้านล่าง Taxi เปิดวิทยุต้อนรับการกลับมาของผมด้วยเพลงฮิต “อย่างนี้สิต้องถอน” ซึ่งผมขอให้เค้ารีบปิดเพราะทนฟังไม่ได้จริงๆ และนึกถึงเพลงร่วมสมัยละมุนละไมที่ฟิลิปปินส์อย่างถวิลหา

นี่เป็นภาค 3 ของบันทึกชุดการไปประชุมที่ฟิลิปปินส์ในงาน Creative Commons Asia and Pacific Conference ซึ่งเป็นการประชุมประเทศในเอเชียแปซิฟิกที่ใช้ CC เพื่ออับเดตเรื่องราว ความคืบหน้า และหาทางร่วมมือกันในภูมิภาคครับ

การดำเนินงานสนับสนุน CC ในประเทศต่างๆ

ต่อจากบันทึกที่แล้ว ตอนบ่ายของวันแรกจะเป็นการแนะนำการดำเนินงานของกลุ่ม CC ในประเทศต่าง ในฐานะหน่วยงานที่สนับสนุนและเผยแพร่ CC โดยเริ่มที่ออสเตรเลีย เน้นการประชาสัมพันธ์โดยตรงไปสู่ผู้สร้างและเผยแพร่เนื้อหาเช่นครู โดยการทำชุดสื่อเช่น Factsheet, วิดีโอ, และบทเรียนแจกครูให้นำไปใช้ นอกจากนี้ยังมีระบบแรงจูงใจให้คนมาใช้ CC ด้วยการประกวดเนื้อหา CC

ประเทศจีน แบ่งแผนเป้าหมายการโปรโมต CC ออกเป็นสองส่วน คือภาคเมือง กับภาคชนชท ในส่วนภาคเมืองทำหลายอย่าง ตั้งแต่การสนับสนุนบล็อกเกอร์ให้บล็อกเรื่อง CC, การสนับสนุนให้เว็บการศึกษาและ Portal ดังๆ และเว็บที่ผู้ใช้มีส่วนร่วมในการสร้างเนื้อหา (User-generated Content) ใช้ CC, การประชาสัมพันธ์ไปยังวงการซอฟท์แวร์เสรี (Free Software) และชุมชนนักวิทยาศาสตร์ รวมทั้งหน่วยงานภาครัฐโดยเฉพาะที่เกี่ยวกับวัฒนธรรม, จัดประกวดภาพถ่าย CC (ช่างภาพชั้นนำ Top-10 ล้วนใช้ CC ทั้งสิ้น) เพื่อกระตุ้นให้ช่างภาพใช้ CC กันมากๆ, การทำและเผยแพร่นิตยสาร CC Quarterly Magazine และจัดสัมนานานาชาติเกี่ยวกับการใช้ CC ในวงการวิทยาศาสตร์

ประเทศเกาหลีใต้ มีการจัดสัมนานานาชาติเรื่องวัฒนธรรมเปิดกับ CC (Open Culture and CC) เมื่อเมษายน 2008, การจัดงาน CCmixter เมื่อปลายปี 2006 เพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมการผสมสานต่อยอดงาน (Remix) แต่งานไม่ประสบความสำเร็จเพียงเพราะเว็บกลางของงานออกแบบไม่ตรงกับรสนิยมคนเกาหลี ซึ่งเป็นบทเรียนสำคัญที่น่าสนใจ, การจัด Workshop ในสถาบันการศึกษา และการทำ CC Portal เป็นจุดศูนย์กลางในการค้นหาเพื่อเข้าถึงงาน CC โดย Portal จะรวบรวม Meta Data ของงาน CC ทั้งหมดในเกาหลี

ประเทศอื่นๆ เช่นฟิลิปปินส์ ไต้หวัน สิงค์โปร์ ฮ่องกงก็ดำเนินการคล้ายคลึงกัน โดยส่วนมากจะเน้นการสนับสนุนไปยังภาคการศึกษา รองลงมาคือภาครัฐและศิลปิน อย่างฮ่องกงถึงกับลงทุนจัดงานเลี้ยงส่วนตัว (Private Dinner) กับศิลปินชั้นนำเพื่อโน้มน้าวให้ศิลปินเหล่านั้นใช้ CC สำหรับไต้หวันมีการทำสิ่งพิมพ์เป็นคู่มือแนะนำ CC ซึ่งผมได้ขอมาด้วย โดยเนื้อหามีครบถ้วนตั้งแต่การแนะนำแนวคิด วิธีการใช้สัญญาอนุญาต ไปจนถึงถาม-ตอบ

โครงการความร่วมมือ CC ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

ที่ผ่านมา เริ่มมีโครงการ CC ที่เกิดจากความร่วมมือกันในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก โครงการเด่นคืออัลบั้มเพลง CC ชื่อ CABACA ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากการประชุม iSummit ที่ Supporo เมื่อปีที่แล้ว แนวคิดของอัลบั้มนี้ก็คือให้ศิลปิน CC ๘องแต่ละประเทศมาร่วมกันทำเพลงเพื่อรวบรวมเป็นอัลบั้ม CC โดยศิลปินแต่ละคนสามารถมีส่วนร่วมในลักษณะต่างๆ เช่นการแต่งทำนอง เนื้อร้อง ท่อนลูป การนำเพลงไปอัดบันทึกเสียง จนไปถึงการ Remix ผมได้รับแจกอัลบั้มนี้มาในฐานะตัวแทน CC ระดับประเทศ (จริงๆ ขายที่ 250 Peso)

โครงการต่อมา คือการสำรวจการใช้งาน CC ในเอเชียแปซิฟิก นำโดยสิงคโปร์ อันที่จริงในวันที่สองจะมีการนำเสนอผลข้อมูล แต่เห็นว่าไหนๆ ก็พูดถึงแล้วเลยขอลัดคิวมาบันทึกไว้ที่นี่

การสำรวจการใช้งาน CC เก็บข้อมูลจากผลการค้นหาของ Yahoo! Search โดยวัดจำนวนเนื้อหาและสถิติอื่นๆ จากจำนวนลิงค์ที่เชื่อมไปยังหน้าคำประกาศสัญญาอนุญาต (License Deed) ฉบับของแต่ละประเทศในเครื่องแม่ข่ายของครีเอทีฟคอมมอนส์ (ทำให้ยังไม่มีข้อมูลประเทศไทยเพราะเรายังแปลงสัญญาอนุญาตเป็นภาษาไทยไม่เสร็จ) เทคนิคการวัดปริมาณเนื้อหา CC แบบนี้เป็นที่รู้กันว่าจะได้จำนวนน้อยกว่าที่เป็น เพราะหลายเว็บไซต์มีเนื้อหาจำนวนมาก แต่มีลิงค์ไปยังคำประกาศสัญญาอนุญาตเพียงลิงค์เดียวตรง Footer ของเว็บ

สำหรับข้อมูลที่ได้ ประเทศที่มีเนื้อหา CC มากที่สุด เรียงกันมาได้แก่เกาหลีใต้ (3.3 ล้าน), ไต้หวัน (3.2 ล้าน), ญี่ปุ่น (2.1 ล้าน), จีน (0.7 ล้าน), ออสเตรเลีย (0.3 ล้าน), อินเดีย (174k), มาเลเซีย (94k), นิวซีแลนด์ (64k), และฟิลิปปินส์ (52k)

(คำถามสำหรับประเทศไทย – ควรตั้งเป้าจำนวนเนื้อหาเท่าไหร่ดีภายใน 1 ปี? สำหรับผมคิดว่าน่าจะตั้งเป้า 50k ใกล้เคียงกับฟิลิปปินส์ซึ่งเพิ่งแปลงสัญญาอนุญาตไม่นาน แต่อย่าลืมว่านี่เป็นการวัดแบบ Conservative มากๆ เอาเข้าจริงๆ จำนวนเนื้อหาที่แท้จริงน่าจะต้องอยู่หลักหลายๆ แสน)

ประเทศที่มีอัตราการเพิ่มขึ้นของเนื้อหาเร็วที่สุด คือประเทศน้องใหม่อย่างฟิลิปปินส์และนิวซีแลนด์ และโดยรวมประเทศในเอเชียแปซิฟิกมีอัตราการโตของเนื้อหา CC มากกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลก

ข้อสังเกตในการใช้สัญญาอนุญาตชนิดต่างๆ

ถัดมาเป็นการนำเสนอข้อสังเกตของแต่ละประเทศในการใช้สัญญาอนุญาตชนิดต่างๆ โดยฟิลิปปินส์เสนอว่าเงื่อนไข sa (ShareAlike) เหมาะกับการ Remix ส่วนจีนซึ่งมีปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์อย่างหนัก กล่าวว่าการโปรโมต CC แท้ที่จริงคือการโปรโมตการเคารพทรัพย์สินทางปัญญาหรือ Copyright นั่นเอง เกาหลีมองว่า CC เป็นทางออกของคนจำนวนมากต่อคำถามว่า เขาอยากจะแบ่งปันเนื้อหา แต่ไม่รู้ว่าต้องทำอย่างไรเพราะไม่เข้าใจกฎหมายลิขสิทธิ์

ไต้หวันแสดงข้อกังวลในการใช้งาน CC ที่หลายประเทศเห็นตรงกัน คือจะทำอย่างไรกับเนื้อหาเก่าที่เป็น Copyright อยู่แล้ว การตามไปขอให้เจ้าของงานแต่ละคนเปลี่ยนสัญญาอนุญาตมาเป็น CC เป็นเรื่องที่ยากลำบากมาก ซึ่งก็ยังไม่มีประเทศใดให้คำถามนี้ได้อย่างชัดเจน

นอกจากนั้น ในไต้หวัน กว่าครึ่งของบล็อกเกอร์ติดอันดับ 30 คนแรกล้วนใช้ CC ทั้งสิ้น โดยบล็อกเกอร์จะรู้จัก CC ผ่านเพื่อนหรือเครือข่ายบล็อกเกอร์ด้วยกันเอง มีข้อสังเกตว่าบล็อกเกอร์ที่เผยแพร่เนื้อหาบางประเภทจะกระตือรือร้นเป็นพิเศษในการใช้ CC เช่นบล็อกเกอร์ด้านการเมืองและการเคลื่อนไหวทางสังคม เพราะพวกเขาต้องการให้เนื้อหานั้นแพร่กระจายไปได้ไกลที่สุด

นอกจากบล็อกเกอร์แล้ว กระทรวงศึกษาธิการของไต้หวันยังสนับสนุนและช่วยโปรโมต CC ด้วย โดยมีโครงการอย่าง OpenCourseWare Prototype System

CC ไต้หวันยังมีกรณีตัวอย่างและเรื่องเล่าที่น่าสนใจ โดยสามารถตามไปอ่านต่อได้ ที่นี่

การแสดงวัฒนธรรมตอนค่ำ

หลังจากการประชุมอันยาวนานตลอดวันเสร็จสิ้นลง ทางเจ้าภาพฟิลิปปินส์ก็พาเราไปเลี้ยงอาหารค่ำและชมการแสดงวัฒนธรรม ที่ Arellano University School of Law

โรงเรียนกฎหมาย Arellano เป็นสถาบันการศึกษาขั้นสูงที่รับนักศึกษาที่จบปริญญาตรีแล้วมาเรียนต่อ 4 ปีเพื่อสอบวิชาชีพเป็นนักกฎหมาย (ในฟิลิปปินส์เรียนมัธยมเพียง 4 ปี จึงเรียนจบปริญญาตรีเร็วกว่าเพื่อน) สภาพโรงเรียนก็เหมือน “โรงเรียน” มากกว่ามหาวิทยาลัย มีห้องเรียน ห้องกิจกรรมเป็นแถวๆ ล้อมสนามกีฬาตรงกลาง แต่สิ่งแรกที่สะดุดตาคือ Shrine ของแคธอลิค ตั้งอยู่ชัดเจนตรงทางเดินกลาง

ในห้องกิจกรรมก็เลี้ยงอาหารซึ่งเน้นอาหารฟิลิปปินส์ทั่วไปประเภทเนื้ออบ ไก่อบ ตามด้วยเครื่องดื่ม xxx (self-censored again) อย่างไม่อั้นซึ่งดูเหมือนจะแตกต่างกับสังคมไทยที่มีระดับความ “เปิด” ของสังคมต่างกัน ระหว่างเครื่องดื่มก็เป็นการแสดง มีหลากหลายตั้งแต่วงนักร้องประสานของโรงเรียน (ซึ่งร้องดีมาก), ดีเจ mix เพลง, การแสดงทางวัฒนธรรมจากส่วนต่างๆ ของฟิลิปปินส์ ตั้งแต่ระบำที่วางหม้อบนหัวของชนเผ่าทางภาคเหนือ การเต้น Flamenco ภาคกลาง จนถึงระบำมุสลิมภาคใต้

(Thanks for wonderful CC-ed photos by my Chinese friend, Zafka)

จากนั้นมีระบำที่ให้คนเต้นกระโดดหลบจังหวะไม้ที่กระทบกันอยู่ด้านล่าง ซึ่งนักแสดงได้ชวนผู้เข้าร่วมงานไปลองเต้นเกือบ 10 คน แต่ละคนบอกไม่ยากอย่างที่คิด

จบท้ายด้วยนักร้องหลากหลายวง และนักร้องรับเชิญที่บังเอิญผ่านมาแถวนั้นพอดี แต่ทำให้ค่ำคืนนั้นถึงจุด Climax ด้วยวง Truefaith ที่นักร้องนำใส่เสื้อยืด Obama และร้องเพลง “Perfect” ซึ่งว่ากันว่าเป็นเพลงฮิตที่สุดเมื่อ 10 ปีก่อน คนเข้าร่วมงานชาวฟิลิปปินส์ (ที่ส่วนมากเป็นนักศึกษาอายุ 20 กว่าๆ) ทั้งอาจารย์ นักศึกษา ออกมาเต้นด้วยความ “อิน” อย่างสุดๆ ชนิดที่ผมไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อน

สิ่งที่น่าสังเกตคือเค้าไม่ได้อินไปกับตัวนักร้องเหมือนวัยรุ่นทั่วไปเมื่อเห็นดารา แต่เค้าอินไปกับเพลงที่พวกเค้าเคยฟังและผูกพันเมื่อวัยรุ่น ทำให้บทสรุปของผมเริ่มชัดเจนว่าชาวฟิลิปปินส์และสังคมนั้นแสดงออกอย่างตรงไปตรงมาและเป็นตัวของตัวเอง

ตอนต่อไปจะเป็นการประชุมวันที่สอง ซึ่งเน้นวางแผนความร่วมมือระหว่างประเทศต่างๆ ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

วันนี้เป็นวันแรกของการประชุม Creative Commons Asia & Pacific Conference โดยตอนเช้ามีรถมารับ พอขึ้นรถก็ตกใจเพราะบนรถเต็มไปด้วยนักศึกษาที่เป็นคณะนักร้องประสานเสียงของ Arellano University School of Law ที่จะมาร้องเพลงชาติให้ฟังในตอนเช้า และอีกหลายเพลงตอนค่ำ ทุกคนตื่นเต้น เข้ามาทักทายและยิ้มให้ตลอดทาง

มาถึงที่ประชุมซึ่งเป็นห้องสัมนาของโรงแรม Manila Pavillion ก็เจอกับ Ms. Mars ซึ่งเป็นคนที่ผมติดต่อด้วยทางอีเมลมาเป็นระยะเรื่องการมาร่วมงาน Mars เป็นนักศึกษากฎหมายปีสุดท้าย กำลังจะสอบ Bar Exam ในเดือนตุลาคมปีนี้ ซึ่งถ้าสอบผ่านก็จะได้ใบประกอบวิชาชีพทนาย (ซึ่งได้ยากมากในฟิลิปปินส์) ก่อนหน้านี้เธอจบปริญญาตรีสาขาจิตวิทยา

Mars แนะนำให้เข้าไปคุยกับผู้ร่วมงานที่เป็นตัวแทนจากฮ่องกง (Dr. Haggen So) และออสเตรเลีย (Nicolas Suzor – Nic) ทั้งสองกำลังคุยกันอย่างออกรสเรื่องรายละเอียดทางเทคนิคในการแปลงสัญญาอนุญาต (License Porting) ให้เข้ากับกฎหมายของประเทศนั้นๆ

งานเริ่มต้นด้วยการกล่าวเปิดงานของ Prof. Jaime Soriano (Jimmy) หัวหน้าโครงการครีเอทีฟคอมมอนส์ฟิลิปปินส์และเป็นอาจารย์กฎหมายที่ Arellano University School of Law ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักที่เป็นเจ้าภาพในการจัดงานนี้ Jimmy เริ่มต้นด้วยประโยคเด็ดว่า การใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์คือการแสดงให้เห็นว่าเราให้คุณค่ากับเสรีภาพในการแสดงออก ที่ถูกจำกัดด้วยระบบการลิขสิทธิ์ (Copyright) ที่ล้าสมัย ไม่ทันกับการเปลี่ยนแปลงยุคสมัยของโลกเป็นดิจิตอลและการสื่อสารผ่านอินเทอร์เน็ตที่ทำให้เนื้อหาถูกแพร่กระจายและต่อยอดได้อย่างง่ายดาย อย่างไรก็ตาม การปกป้องสิทธิ์ก็เป็นส่วนสำคัญในสังคม ดังนั้นครีเอทีฟคอมมอนส์จึงเป็นหนทางที่ดีที่สุดในการปกป้องทั้งสิทธิ์และเสรีภาพในการแสดงออกไปพร้อมๆ กัน

โครงการ CC ในฟิลิปปินส์

จากนั้นเป็นการนำเสนอโครงการ CC ที่เด่นๆ จากหลายองค์กรในฟิลิปปินส์ เริ่มต้นที่ Vibal Foundation เป็นมูลนิธิของสำนักพิมพ์ที่มีจุดมุ่งหมายในการส่งเสริมและพัฒนาเนื้อหาเปิด (Open Content) ผ่านโครงการต่างๆ และการให้การศึกษาด้านสื่อ (Media Literacy)

โครงการของ Vibal Foundation ได้แก่ CyberSmart เป็นจุดส่งเสริมเนื้อหาเปิด ให้ความรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยีพื้นฐานในการสร้างและเผยแพร่เนื้อหา เช่น Podcast, เครือข่ายสังคม จัดอบรมให้นักเรียน รวมทั้งการส่งเสริมการใช้งาน CC และสัญญาอนุญาตแบบ “เปิด” อื่นๆ ประกอบด้วยโครงการย่อยต่าง ได้แก่ Filipiniana.net เป็นห้องสมุดดิจิตอลที่เน้นการนำเสนอเนื้อหาตาม Theme เช่นวีรบุรุษในการปฏิวัติฟิลิปปินส์ 100 วรรณกรรมฟิลิปปินส์ที่ควรอ่าน พร้อมลิงค์ไปยังแหล่งข้อมูล นอกจากนั้นยังมีส่วนที่เป็น Wiki เรียกว่า WikiPilipinas เป็นสารานุกรมเกี่ยวกับฟิลิปปินส์ที่ทุกคนสร้างและแก้ไขเนื้อหาได้ จุดประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเกี่ยวกับประเทศฟิลิปปินส์อย่างเป็นกลางกว่าสื่อกระแสหลักหรือการรับรู้ในโลกตะวันตก นอกจากนั้นยังเป็นพื้นที่ในการฝึกความมีส่วนร่วมในการสร้างเนื้อหาของครูและนักเรียน

ต่อมาคือสารานุกรมอย่าง WikiPilipinas ยังมีเวอร์ชั่นภาษาฟิลิปปินส์ ชื่อว่า Mabuhay! (เป็นคำทักทายทั่วไป แปลตามตัวว่า ขอให้อายุยืน) ปัญหาของประเทศฟิลิปปินส์ก็คือคนทั่วไปไม่ค่อยอ่านเขียนภาษาฟิลิปปินส์ แต่ไปใช้ภาษาอังกฤษแทน หลายกลุ่มเลยอยากรักษาเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมนี้ไว้โดยการส่งเสริมการอ่านเขียนภาษาท้องถิ่น

โครงการต่อไปได้แก่ Philippine Online Chronicles – thepoc.net เป็น … และสุดท้ายคือ e-turo.net เป็นเว็บแลกเปลี่ยนสื่อการเรียนการสอน หน้าเว็บมีปุ่มไอคอนชัดเจนว่า browse – share – collaborate มุ่งหมายให้ครูนำสื่อการเรียนการสอนมาเผยแพร่ และผสมผสานต่อยอดเนื้อหาสื่อของครูคนอื่นเพื่อประโยชน์แก่นักเรียน การจัดวางและนำเสนอมีลักษณะคล้าย OpenCourseWare (OCW) ที่มีฟังค์ชั่นในการแลกเปลี่ยนต่อยอดได้ด้วย

หน่วยงานต่อมาคือ International Rice Research Institute (IRRI) ที่ทำวิจัยและเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับข้าว เช่นเทคนิคการเพาะปลูก เพื่อช่วยเกษตรกรในประเทศปลูกข้าว ผ่านทางองค์กรเครือข่ายในแต่ละประเทศ ก่อนหน้านี้ IRRI ใช้ Copyright ในการเผยแพร่ข้อมูล ทั้งที่เป็นสิ่งพิมพ์เช่นหนังสือ และข้อมูลออนไลน์เช่นงานวิจัย ภาพถ่าย แต่เมื่อไม่นานมานี้ได้เปลี่ยนไปใช้ CC กับสื่อเผยแพร่ทั้งหมดขององค์กร และเผยแพร่ในรูปแบบต่างๆ ให้เหมาะสมกับสภาพและความต้องการในพื้นที่

โครงการสุดท้ายที่นำเสนอคือ DRIP เป็นกลุ่มศิลปินฮิปฮอปที่สร้างอัลบั้มที่ออกแบบมาให้คนอื่นสามารถนำส่วนใดส่วนหนึ่งไปผสมใหม่ (Remix) ได้โดยง่าย โดยภายในเวลา 3 เดือนหลังเปิดตัวอัลบั้ม Identity Theft ซึ่งเป็นอัลบั้ม CC อัลบั้มแรกในฟิลิปปินส์ ก็มีเพลงที่ถูกนำไปดัดแปลงแล้วกว่า 10 เพลง อยู่ใน ccmixter.org

(DRIP ภูมิใจมากว่าอัลบั้มนี้เปิดตัวหลังอัลบั้ม CC ของ Nine-Inch Nails ซึ่งเป็นอัลบั้มแรกในโลก เพียง 15 วัน)

DRIP บอกว่าการจะทำอย่างนี้ได้ต้องไม่ทำภายใต้ค่ายใหญ่ เพราะติดปัญหาเรื่อง Copyright นอกจากนั้นยังได้นำเสนอวิธีการสร้างรายได้ของศิลปิน CC โดยยกตัวอย่างของ ccmixter.org/people/calendargirl ที่เขียนเพลงใหม่เดือนละเพลง แล้วปล่อยให้คนนำไปผสมเป็นเพลงใหม่ จากนั้นเลือก 1 เพลงที่ดีที่สุดของแต่ละเดือนมาเข้าห้องอัดอย่างจริงจัง และขายโดยแบ่งกำไรกัน

โครงการ CC ของประเทศสมาชิกต่างๆ ในเอเชีย

ต่อจากการนำเสนอของเจ้าภาพฟิลิปปินส์ ก็เป็นการนำเสนอโครงการเด่นๆ ของประเทศที่มาร่วมงาน ซึ่งได้แก่ออสเตรเลีย จีน เกาหลีใต้ ไต้หวันสิงคโปร์ ฮ่องกง และไทย

เริ่มที่ออสเตรเลีย โครงการเด่นคือสำนักงานสถิติแห่งชาติออสเตรเลีย (Australian Bureau of Statistics) ได้ใช้ CC ในการเผยแพร่ข้อมูลทั้งหมด ซึ่งกว่าจะสำเร็จก็ต้องผ่านกระบวนการเจรจา โน้มน้าวใจ บวกกับการที่เจ้าหน้าที่ภายในมีความสนใจเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว

ต่อมาคือ ABC Pool เป็นเว็บแลกเปลี่ยนสื่อมัลติมีเดียที่เกี่ยวกับกับประเทศออสเตรเลียที่สนับสนุนโดยสถานีวิทยุ ABC Radio National ตามด้วยหนังสือ Stick This in Your Memory Hole ที่มีเนื้อหาพูดถึงการเมืองและสังคมออสเตรเลียในโลกที่สับสนวุ่นวาย นอกจากนั้นยังมี Greens Blog ซึ่งเป็นช่องทางสื่อสารของพรรคกรีนในออสเตรเลีย ตามด้วยแคมเปญ YouDecide 2007 ซึ่งเป็นพื้นที่กลางให้ประชาชนได้แสดงความเห็นต่อการเลือกตั้ง

เว็บสื่อของออสเตรเลียที่ใช้ CC ยังมี ACRO – Australian Creative Resource Online เป็นเว็บรวมสื่อมัลติมีเดียที่สนับสนุนให้คนดาวน์โหลดไปใช้ต่อ และ Picture Australia เป็นโครงการของหอสมุดแห่งชาติออสเตรเลียที่ให้ประชาชนส่งภาพเก่าๆ ในอดีตของออสเตรเลียมาเก็บและเผยแพร่

ประเทศจีนแผ่นดินใหญ่ มีประชากรที่ใช้อินเทอร์เน็ตเยอะ จึงมีเนื้อหา CC เยอะตามได้ด้วย โครงการที่นำเสนอได้แก่บล็อกกลุ่มของชุมชนนักวิทยาศาสตร์ที่เขียนอธิบายเรื่องวิทยาศาสตร์ให้คนทั่วไปเข้าใจได้ง่ายๆ ซึ่งได้รับความนิยมสูง โดยมีคนเข้าชมกว่า 20,000 คนต่อวัน ตามด้วยโครงการ Minimidi เป็นการมหกรรมดนตรีกลางแจ้งขนาดใหญ่ที่รวมนักดนตรีแนวทดลองจำนวนมากเข้าด้วยกัน

เกาหลีใต้เป็นประเทศที่มีบล็อกเกอร์จำนวนมากที่สุดประเทศหนึ่งในโลก (หลักล้าน) และบล็อกจำนวนมากเป็น CC เนื้อหามีหลากหลายและน่าสนใจ เช่นประสบการณ์ในการผ่าตัดเสริมสวย (ซึ่งนิยมกันมากในเกาหลี) ส่วนที่เป็นเว็บนาดใหญ่ก็มีเว็บ Portal ยอดนิยมอย่าง DAUM นอกจากนั้น bloter.net ซึ่งเดาว่าน่าจะเป็นเว็บข่าว IT แบบให้คนมาช่วยกันเขียนข่าวเหมือน Blognone สุดท้ายคือ Tistory ซึ่งน่าจะเป็นเว็บรวมเรื่องเด่นในประวัติศาสตร์เกาหลี

ผมสังเกตว่าเกาหลีใต้มีรูปแบบการนำ CC ไปใช้ที่มีเอกลักษณ์และคล้ายกับของประเทศไทย ที่พฤติกรรมคนแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มอย่างชัดเจน คือคนสร้างเนื้อหาอย่างบล็อกเกอร์ และผู้ใช้ทั่วไปที่ชอบเข้าเว็บ Portal หรืออ่านข่าว

ประเทศต่อมาคือไต้หวัน แบ่งงาน CC ออกเป็นสามส่วน คือเว็บที่คนมาร่วมกันสร้างเนื้อหา เว็บสินค้าและบริการ และหน่วยงานภาครัฐ โดยในส่วนเว็บร่วมกันสร้างเนื้อหา มี Wiki เกี่ยกับเบสบอล และ Wiki เฉพาะทางอื่นๆ ในส่วนสินค้าและบริการ มีเว็บ streetvoice.com เป็นเครือข่ายสังคมของคนทำเพลงที่อับโหลดงานโดยใช้ CC  และโปรแกรม Cyberlink PowerDirector 7 ซึ่งเป็นโปรแกรมตัดต่อวิดีโอชื่อดัง ที่มีฟังชั่นให้ผู้ใช้แลกเปลี่ยนและดาวน์โหลดไฟล์วิดีโอจากแหล่งข้อมูลออนไลน์ที่ใช้ CC ได้

ส่วนภาครัฐ ไต้หวันมีโครงการ E-Learning ของรัฐ ที่มุ่งเน้นการแปลงสื่อในห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์ให้เผยแพร่ในรูปแบบดิจิตอล ตอนนี้มีสื่อพร้อมข้อมูล Meta Data กว่า 3.6 ล้านชิ้นแล้ว

ประเทศสิงคโปร์เพิ่งแปลงสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์เสร็จ และโชคดีที่รัฐบาลเป็นกลุ่มแรกๆ ที่ใช้ CC เพราะต้องการโหนกระแส ส่วนผู้ใช้อื่นๆ ส่วนมากเป็นบล็อกเกอร์

ฮ่องกงถึงแม้จะไม่ใช่ประเทศอย่างเป็นทางการ (เป็นส่วนหนึ่งของจีน) แต่ก็มีกฎหมายเฉพาะของตัวเอง ดังนั้นจึงมีครีเอทีฟคอมมอนส์ฮ่องกง ซึ่งเพิ่งแปลงสัญญาอนุญาตเสร็จไปเช่นกัน โครงการเด่นๆ ก็มี Open Radio และ Daayu เว็บอับโหลดภาพคล้าย Flickr แต่เน้นการอับโหลดจากมือถือซึ่งเป้นที่นิยมของชาวฮ่องกงมาก สโลแกนของเว็บนี้คือ “When iPhone meets Creative Commons”

โครงการในอนาคตของฮ่องกงคือการทำคลังสื่อเพื่อรักษาประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของฮ่องกง สังเกตว่าโครงการประเภทคลังสื่อจะเป็นโครงการที่ทุกประเทศมีและตั้งใจจะให้เป็น CC เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้อดีตและรากเหง้าของตนโดยไม่ขาดช่วง นี่น่าจะเป็นเหตุผลและตัวอย่างที่ดีที่ประเทศไทยจะมีโครงการประเภท Thailand Digital Library บ้าง

วันแรกยังไม่หมด ยังมีการนำเสนอเรื่ององค์กรที่เป็นผู้รับผิดชอบการสนับสนุน CC ในแต่ละประเทศ รวมทั้งโครงการ CC ที่แต่ละ Jurisdiction ร่วมกันทำ

ผมได้มีโอกาสไปฟิลิปปินส์เป็นเวลา 4 วันในเดือนกุมภาพันธ์ เพื่อร่วมประชุม Creative Commons Asia-Pacific Conference ที่จัดที่กรุงมะนิลา เมืองหลวงของฟิลิปปินส์ วันนี้เป็นวันแรกที่มาถึง แต่ก็เจอเรื่องมากมาย เลยอยากเขียนเป็นบันทึกเอาไว้ให้ทั้งตัวเองและคนอื่นอ่าน

ด้วยความที่ไม่ได้เดินทางออกนอกประเทศเลยตั้งแต่การเดินทางครั้งสุดท้าย ไปญี่ปุ่น เมื่อยังเด็ก ก็เลยตื่นเต้นพอประมาณ ผมจองตั๋วเครื่องบินสายการบิน Philippine Airlines และโรงแรมโดยผ่านตัวแทนจำหน่ายใกล้บ้าน วันเดินทางก็ไปขึ้นเครื่องที่สนามบินสุวรรณภูมิ โดยไปก่อนเวลา 2 ชั่วโมง ตอนแรกก็นึกอยู่ว่าทำไมต้องเผื่อเวลานานขนาดนั้น แต่ก็รู้กับตัวเองว่านี่เป็นเวลาปกติ ไม่มากไม่น้อยเกินไป

ลำดับแรกที่ต้องทำคือหาช่อง check-in เพื่อรับตั๋ว โดยสนามบินจะประกาศไว้ที่ป้ายอิเล็กทรอนิกส์ตามประตูทางเข้า ตอนรับตั๋วเจ้าหน้าที่จะให้ใบ Departure and Arrival Card สำหรับประเทศไทย เขียนเสร็จก็เดินเข้า Passport Control เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจ Passport และใบ Departure Card จากนั้นเดินเข้าไปจะเป็นร้านค้าปลอดภาษี มีทั้งเหล้า บุหรี่ขายอย่างโจ่งแจ้งไม่เหมือนที่อื่นๆ ในประเทศ ราคาถูกกว่าปกติพอสมควร จากนั้นเดินต่อจะเป็นด่านตรวจกระเป่า ต้องเอาของเหลวใส่ถุงใส (ของผมไม่มี) และเอากระเป๋าเข้าเครื่องตรวจ เจ้าหน้าที่ให้ผมถอดเสื้อสูทออก รวมทั้งเอาคอมพิวเตอร์ออกจากประเป๋าเพื่อแยก X-ray ต่อจากนั้นก็เดินไปยังประตูทางออกที่เจ้าหน้าที่ Check-in แจ้ง ยื่นบัตรให้เจ้าหน้าที่เพื่อตัดต้นขั้ว แล้วนั่งรอ เครื่องบินจะเรียกให้ผู้โดยสารเข้าประมาณ 40 นาทีก่อนเวลาออกบิน

สายการบิน Philippine Airlines เป็นสายการบินสายหลักของประเทศฟิลิปปินส์ ค่าโดยสารถูกมากเมื่อเทียบกับสายการบินอื่น แต่บริการได้มาตรฐาน พนักงานต้อนรับชาวฟิลิปปินส์พูดภาษาอังกฤษสำเนียงอเมริกันชัดแจ๋ว ค่อยโล่งอกว่าน่าจะฟังรู้เรื่อง

พอเครื่องขึ้นไม่นานเจ้าหน้าที่ก็มาแจกใบ Arrival Card และใบสำแดงศุลกากร ต้องกรอกเพื่อให้เจ้าหน้าที่ศุลกากรขาเข้าฟิลิปปินส์ตรวจ จากนั้นก็แจกอาหาร ซึ่งประกอบด้วยเนื้ออบกับข้าวคลุกเครื่องเทศ (เหมือน Risotto ของอิตาลี) ซึ่งอร่อยมาก นอกจากนั้นยังมีขนมปัง เนย สลัด (น่าจะทำจากมะละกอดิบเหมือนส้มตำ แต่ใช้น้ำสลัดน้ำใส) และคัสตาร์ดหน้าแยมส้ม เครื่องดื่มมีให้เลือกระหว่างน้ำเปล่า ไวน์แดง ไวน์ขาว โคล่า (ยี่ห้ออะไรจำไม่ได้ แต่ไม่ใช่สองยี่ห้อดังแน่นอน) น้ำส้ม และน้ำแอปเปิ้ลหรือ Applesap หลังจากนั้นจะขอชาหรือกาแฟก็ได้

เครื่องบินใช้เวลาบิน 3 ชั่วโมง ตรงกลางเครื่องจะมีหน้าจอซึ่งตอนขึ้นกับตอนลงจะรายงานสถานะว่าอยู่ห่างจากจุดหมายกี่กิโลเมตร/ไมล์ ความสูงกี่เมตร/ฟุต และจะถึงตอนกี่โมง เวลาของฟิลิปปินส์เร็วกว่าประเทศไทย 1 ชั่วโมง จะปรับนาฬิกาก็ควรจะปรับตอนอยู่บนเครื่อง จะได้ไม่ลืมและไม่งง

พอลงเครื่องก็เข้าด่านตรวจ Passport จากนั้นก่อนจะถึงด่านตรวจศุลกากรจะมีซุ้มแลกเงิน Peso ซึ่งผมก็เอาเงิน US Dollar ที่แลกมาแล้วไปแลกเป็น Peso ปรากฏว่าได้มาปึกใหญ่มากทั้งที่แลกเพียงไม่กี่พัน Peso เพราะดันไปบอกว่าขอแบงค์ย่อยด้วย (เผื่อให้ทิป) พอพ้นด่านศุลกากร (ซึ่งผ่านได้อย่างไม่มีปัญหาและรวดเร็วมาก) ก็มีนักศึกษาสองคนจาก University of Arellano มารับ ใส่เสื้อ Creative Commons และชูป้ายชื่อของผม

ระหว่างทางที่ทั้งสองพาผมนั่งรถ (ส่วนตัว) ไปโรงแรมที่จองไว้ ก็ได้คุยกันหลากหลายเรื่องอยากสนุกสนาน ได้ความว่าทั้งสองเป็นอาสาสมัครครีเอทีฟคอมมอนส์ ซึ่งมีทั้งสิ้นประมาณ 15 คนใน University of Arellano และเรียนกฎหมาย มีอาสาสมัครคนอื่นๆ แยกย้ายกันไปรับผู้ร่วมงานที่มาจากต่างประเทศอีก 10 กว่าคน (ซึ่งไม่ได้ลงเครื่องบินที่เดียวกัน และมาต่างวันต่างเวลากัน) นอกจากนั้นก็คุยกันสัพเพเหระ เรื่องการจราจร อุณหภูมิหน้าหนาว สถานีวิทยุ (ที่ฟิลิปปินส์มีมากมายเพราะมีสภาพเป็นเกาะกว่า 7,000 เกาะ) ห้างสรรพสินค้า (จำชื่อไม่ได้) ที่ขับรถผ่าน ชาวฟิลิปปินส์ขนานนามให้เป็น The Mall of Asia คือมีขนาดใหญ่มาก ผมก็บอกว่าเราก็มี Paragon ซึ่งก็เหมือนพระราชวัง

การจราจรในกรุงมะนิลาวุ่นวายกว่ากรุงเทพ เสียงบีบแตรตามสี่แยกเป็นเรื่องปกติ รถติดน้อยกว่ากรุงเทพเล็กน้อย ระหว่างอยู่บนรถเห็นรถ Jeepney ซึ่งเป็นรถประจำทางเหมือนรถสองแถวที่ดัดแปลงมาจากรถจี๊ปสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง และนำมาตกแต่งอย่างสวยงามเป็นเอกลักษณ์ นอกจากนั้นยังมีจักรยานสามล้อ จำไม่ได้ว่าเรียกว่าอะไร อยู่ทุกหัวถนน ที่นั่งผู้โดยสารจะมีหลังคาและโครงหุ้มดูปลอดภัยดี

พอมาถึงโรงแรมก็ต้องวางมัดจำ 2,000 Peso (เท่ากับพันบาทปลายๆ) ซึ่งจะคืนให้ตอนออก ทำให้เงินสดหายไปเยอะกว่าที่นึกไว้ แต่ก็ยังพออยู่ได้ พอพนักงานขนกระเป๋าพาขึ้นมาที่ห้องก็ต้องตกใจว่าสภาพห้องแย่กว่าที่คิดไว้มาก ถ้าให้เรตน่าจะอยู่ที่สองดาว ไม่มีตู้เย็น ไฟเสีย ลูกบิดฝักบัวเสีย ไม่มีน้ำดื่มแถม ถือว่าไม่คุ้มที่ตั้งใจจะประหยัด ถ้ายอมจ่ายแพงกว่านี้ประมาณเท่านึงจะได้โรงแรมดีกว่านี้มาก แต่ก็ไม่เป็นไร ไม่ใช่สาระสำคัญ

พอให้ช่างมาซ่อมของที่เสียเสร็จ ก็ลงไปเดินสำรวจข้างล่าง ตอนนั้นเป็นเวลาประมาณ 3 ทุ่มแล้ว ร้านค้าเริ่มปิด ผมเดินย้อน Taft Avenue ขึ้นไป จนเจอสี่แยกที่ตอนผ่านมาตอนแรก นักศึกษาอาสาสมัครบอกว่าเป็นศูนย์รวมกวดวิชา ให้อารมณ์เหมือนสยามสแควร์ย่อมๆ มีวัยรุ่นแต่งตัวเหมือนวัยรุ่นไทยเดินเยอะแยะไปหมด จากนั้นผมเดินเลี้ยวไปมา ตั้งใจจะหาของกินที่ไม่ใช่อะไรที่หาได้ในกรุงเทพฯ แต่ก็ไม่เจออะไรกิน จนไปโผล่ที่วงเวียน Remedios ที่เต็มไปด้วยร้านอาหารและผับระดับค่อนข้างดี เลยเลือกเข้าไปร้าน Ang Bistro Sa Remedios เป็นร้านประเภทปิ้ง ย่าง สเต๊ก ผมสั่งเมนูชื่อ Hickory Pork Spareribs เป็นซี่โครงอ่อนย่าง ราดซ๊อสพริกรสหวานเล็กน้อย บริกรถามว่าจะรับข้าวด้วยไหม ซึ่งผมก็สั่งมาด้วย ส่วนเครื่องดื่มคือ xxx (บอกไม่ได้เนื่องจากติดเงื่อนไขของที่ทำงาน) และน้ำเปล่าซึ่งไม่คิดเงิน

อาหารอร่อยมาก ซี่โครงเนื้อดี รสเค็มตัดกับซ๊อสหวานเป็นรสชาติที่สมดุล ซึ่งร้านอาหารไทยจำนวนมากขาดไป แต่ข้าวเปล่าสู้ข้าวไทยไม่ได้เลย ทั้งๆ ที่ราคาถึง 38 Peso ระหว่างกินมีวงดนตรีสามคนมาเดินเล่นตามโต๊ะ มือกีตาร์โปร่งสองเป็นผู้ชาย คนหนึ่งในนั้นจะเป็นนักร้องไปด้วย และนักร้องประสานเสียงหญิงซึ่งเล่นเครื่องเคาะจังหวะคล้ายๆ ลูกท้อที่มีทรายอยู่ข้างใน (จำชื่อเครื่องดนตรีนี้ไม่ได้) เพลงที่เล่นน่าจะเป็นเพลงฟิลิปปินส์ร่วมสมัย บางเพลงน่าจะเป็นเพลงอมตะ บางเพลงเป็นเพลงใหม่ ทั้งวงเล่นดีมากอย่างไม่น่าเชื่อ ไปเปิดค่ายออกอัลบั้มได้สบายๆ เสียงนักร้องผู้ชายกังวานและมีเนื้อเสียงดี ผมชอบเพลงที่นักดนตรีเล่นทุกเพลง เพราะถึงแม้จะเป็นเพลงร่วมสมัยใหม่แต่ก็ละเมียดละไมทั้งเนื้อร้อง (บางช่วงเป็นภาษาอังกฤษ ฟังพอออก) และดนตรี

นอกจากนักดนตรี คนที่กินในร้านมี 3-4 โต๊ะ โต๊ะหนึ่งเป็นครอบครัวฟิลิปปินส์ พ่อ แม่ ลูก 3 ท่าทางมีฐานะ (ลูกอ้วนทุกคน) อีกโต๊ะเป็นหนุ่มสาวผิวขาว สั่งขาหมูและสลัด โต๊ะด้านในเป็นชาวญี่ปุ่นใส่สูท 6-7 คน ท่าทางเหมือนเป็นบริษัทที่มาเปิดสาขาหรือมาประชุมที่ฟิลิปปินส์

ราคาอาหารทั้งสิ้น รวมค่าบริการและ VAT 12% คือ 427 Peso คิดว่าสมเหตุสมผลกับคุณภาพและความประทับใจ ตอนออกถามทางเดินกลับเพราะตอนนั้นจำทางไม่ได้แล้ว และขอนามบัตรร้านมา แต่พอเดินไปตามทางก็หลงอีก เดินทางละแวกชุมชนคล้ายถนนข้าวสารที่ไม่มีชาวต่างชาติ ร้านอาหารพื้นเมือง เน้นเนื้ออบ ไก่อบ ร้านล๊อตเตอรรี่ ร้านค้าของชำ (ที่สภาพส่วนมากแย่กว่าร้านของชำโดยเฉลี่ยในกรุงเทพ) มีคนเดินไปมา ท่าทางเป็นชาวบ้านแถวนั้น ตึกแถวบางห้องเปิดทีวีดูกีฬาอะไรสักอย่าง คนมามุงดูและเชียร์กันเสียงดังทั้งถนน

เดินต่อมาเป็นย่านคลับบาร์และสถานที่ท่องเที่ยวกลางคืน มีสาวประเภทสองมาทัก และมีชายพยายามยื่นนามบัตรให้ สถานที่ท่องเที่ยวกลางคืนในมะนิลาส่วนมากเป็น Pub ที่มีผู้หญิงเรียกลูกค้าด้านหน้าไม่ต่างจากกรุงเทพ แต่ดูแล้วยังไม่เข้มข้นหรือเป็นธุรกิจจริงจังเหมือนบางย่านในกรุงเทพ สังเกตว่าคลับหรือผับเหล่านั้นส่วนมากจะปิดมิดชิด เห็นที่เดียวที่เปิดกึ่งกลางแจ้งเหมือนลานหมูกะทะ มองเข้าไปเห็นผู้หญิงสามคนร้องเพลงและเต้นเหมือนเต้นอะโกโก้ สไตล์เพลงคล้ายเพลงร๊อคอเมริกันยุค 70-80 ที่ดัดแปลงให้ดิบเถื่อนยิ่งขึ้น

นอกจากนั้น ร้านอาหารอื่นๆ ก็มีอาหารประเทศต่างๆ เช่นเกาหลี ญี่ปุ่น อิตาลี่ อย่างไรก็ตามส่วนมากดูเหมือนจะผสมผสานกับเมนูตะวันออก เป็นดินแดนอาหาร Fusion อย่างแท้จริง

สภาพโดยทั่วไปตามท้องถนนในมะนิลาไม่ต่างจากกรุงเทพนัก เสียงและกลิ่นคล้ายๆ กัน มีคนจรจัดเยอะ กระจายกันนอนหน้าตึกแถวร้างอยู่ทั่วไป อย่างไรก็ตามยังไม่เห็นคนจรจัดที่เป็นขอทานด้วย ส่วนมากจะนอนหรือเก็บขยะ ตัวใครตัวมัน ถนนบางช่วงเป็นหลุมเป็นบ่อ ปิดซ่อมเป็นจุดๆ บางที่มีน้ำนอง แต่ดูเหมือนจะไม่สกปรกนัก ไม่เหมือนกรุงเทพที่น้ำนองจนเน่า

สิ่งที่น่ากลัวที่สุดเมื่อเดินในกรุงมะนิลาตอนกลางคืนไม่ใช่คนหรือโจร (ดูต่างคนต่างอยู่ไม่ค่อยมีใครมาสนใจ และไม่มีใครดูน่ากลัวหรือน่าสงสัย) แต่เป็นการจราจร โดยเฉพาะเวลาข้ามถนน (ซึ่งมีแยกจำนวนมากมหาศาล) เพราะรถที่นี่ขับพวงมาลัยซ้าย วิ่งชิดขวา ตอนออกเดินแรกๆ งงมาก และไม่กล้าข้ามถนน สักพักจะเริ่มรู้เทคนิคว่าให้มองไปทางตรงข้ามกับที่มองปกติเสมอ ก็เริ่มคุ้น

เดินไปเดินมาหาทางกลับไม่เจอ ไม่มีแผนที่ติดตัว และไม่ค่อยเห็นป้ายถนนหรือป้ายบอกทาง ก็ไปเจอโรงแรม Manila Pavilion ซึ่งเป็นโรงแรมที่พรุ่งนี้และมะรืนนี้ต้องมาประชุม ทำให้เศร้าใจอีกครั้งว่าตอนแรกน่าจะเลือกโรงแรมนี้ตามคำแนะนำของผู้จัดการประชุม เดินต่อสักพักเริ่มเหนื่อย เลยโบก Taxi กลับ

ระหว่างทางคุยกับ Taxi (ซึ่งพูดภาษาอังกฤษคล่องแคล่ว) เขานึกว่าผมเป็น Missionary เพราะเห็นว่ามาประชุม เพราะที่นี่มา Missionary มาประชุม/สัมนากันเยอะ ตอนออกถามค่าโดยสาร เขาเรียก 100 Peso ผมเลยถามว่าไม่มีมิเตอร์หรือ (ตอนแรกเห็นไฟแดงๆ เหมือนมิเตอร์แต่ไม่แน่ใจ เขาบอกไม่มี (จำได้ว่าตอนเดินๆ เห็น Taxi ทั้งที่มีมิเตอร์และไม่มี) เลยจ่ายและลงรถมา นึกได้ว่าลืมให้ทิปซึ่งเป็นธรรมเนียมที่นั่น คนขับเลยทำเงียบๆ และออกรถไป

(มารู้วันที่ 3 ว่าโดนโกง เพราะตอนเช้านั่ง Taxi มาโรงแรม ระยะทางเท่ากัน 42 Peso ตามมิเตอร์ ถามนักศึกษาได้ความว่าเป็นกลโกงมาตรฐาน Taxi พอเห็นผู้โดยสารต่างชาติจะเอาผ้าปิดมิเตอร์)

ก่อนเข้าโรงแรมตอน 5 ทุ่ม แวะ 7-Eleven ซึ่งมีอยู่ทั่วทุกหัวถนนในกรุงมะนิลา ซื้อน้ำเปล่าซึ่งแพงมาก มีขวด 1 ลิตร ราคา 28 Peso แต่เบียร์กลับถูกถ้าเป็นยี่ห้อ San Miguel มีให้เลือกทั้งแบบ Pale Pinsen, Strong, Dry, และ Light  (เบียร์ Heineken แพงมาก เข้าใจว่านำเข้า)

ความรู้สึกโดยรวมวันแรก ฟิลิปปินส์ (มะนิลา) มีหลายอย่างที่คล้ายกับประเทศไทย (กรุงเทพฯ) ไม่ว่าจะเป็นสภาพบ้านเมือง ตึก ถนน คนหน้าตาคล้ายคนไทยมาก เศรษฐกิจก็อยู่ในระดับพอๆ กัน (แต่ฟิลิปปินส์ก็ตั้งเป้าจะเป็นประเทศ “พัฒนาแล้ว” ภายในอีกไม่กี่ปี) สภาพสังคมก็มีปัญหาบางอย่างเหมือนกัน แต่สิ่งที่ฟิลิปปินส์โดดเด่นคือวัฒนธรรมและวิถีชีวิตที่รับมาจากอเมริกันและสเปนในยุคอาณานิยมมามาก แต่ก็ได้ผสมผสานจนกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ผมรู้สึกว่าเป็นมิตรกับทั้งชาวตะวันตกและชาวตะวันออก โดยเฉพาะภาษาที่ทุกคนพูดภาษาอังกฤษได้ เพราะระบบการศึกษาสอนเป็นภาษาอังกฤษ (แต่นักศึกษาอาสาสมัครแอบบอกว่าจริงๆ คนก็ไม่ค่อยชอบพูดกันนัก และมีส่วนน้อยที่พูดได้คล่องแคล่วจริงๆ)

เวลา 1 วันอาจสั้นเกินไปที่จะประมวลเอาความประทับใจออกมาเป็นข้อสรุป แต่ความประทับใจเหล่านั้นก็เริ่มก่อร่างสร้างตัว โดยผมก็ยังมองไม่เห็นว่ามันนำไปสู่อะไร คงต้องรอดูต่อไปอีก 3 วันที่เหลือ

ปีใหม่แล้ว เป็นปีที่คาดว่าชีวิตจะเปลี่ยนแปลงเยอะ ทั้งที่เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปเองและอยากให้เป็น เลยบันทึกไว้เพื่อจัดระเบียบความคิดและกันลืม

• เรียนต่อ: ตั้งใจจะเรียนต่อด้าน New Media อย่างน้อยก็ปริญญาโท แต่ก่อนไม่ค่อยคิดเรื่องนี้เพราะคิดว่าเราศึกษาเองได้และไม่อยากทำตามกระแสสังคม แต่ไหนๆ เราก็มีความสามารถที่จะเรียนได้ และสภาพสังคมให้การยอมรับคนจบสูงอย่างไม่ค่อยมีเหตุผล ก็เรียนซะเลย
• ทำงานหลักที่มีประโยชน์และภูมิใจ: ปีที่ผ่านมารู้สึกว่าไม่ได้ทำงานหลักให้เกิดประโยชน์เท่าที่ควร บางครั้งก็รู้สึกว่าเราทำงานไม่คุ้มเงิน อาจจะเป็นเพราะสิ่งที่ทำ (หนังสือ งานสำรวจวิจัย) มันต้องใช้เวลาและจังหวะกว่าจะสร้างแรงกระทบจริงๆ ปีนี้เลยจะหาช่องทางการทำงานที่เกิดประโยชน์เห็นผล จริงๆ ก็มีแนวโน้มว่าจะได้งานนึง ก็ต้องดูกันต่อไป
• สอนให้ดี: งานสอนถึงแม้จะเป็นงานรอง แต่ก็ทำแล้วรู้สึกตัวเองมีค่าและมีความสุข ปีที่ผ่านมาผมมีส่วนทำให้ชีวิตนักศึกษาบางคนเปลี่ยนแปลงพัฒนาในทางที่ดีอย่างมีนัยยะสำคัญ ก็เป็นความสุขและความภูมิใจ ปีนี้จะพยายามทำให้ได้อย่างนั้นและรักษามันไว้เรื่อยๆ
• ดูแลครอบครัวให้มากขึ้น: ปีที่ผ่านมามีปัญหากับครอบครัวเรื่องแนวคิดและความสัมพันธ์ แต่ก็มีฟื้นฟูและดีขึ้นมากกว่าที่เคยเป็นในช่วงท้ายปี ต้องขอบคุณแฟนผมที่กระตุ้นและชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการดูแลกัน
• รักษาและพัฒนาความสัมพันธ์ในชีวิตคู่: การเรียนรู้อย่างมีสติเป็นปัจจัยสำคัญของการใช้ชีวิตคู่ ปีก่อนผมเรียนรู้ แต่ขาดสติ ทำให้เกิดปัญหายิ่งใหญ่ตามมา ก็ได้พยายามแก้ไขและปรับทัศนคติ พฤติกรรม จนคิดว่าจะไม่เกิดปัญหาซ้ำสองอีก และตั้งใจจะรักษาและพัฒนาความสัมพันธ์โดยการเรียนรู้ รับฟัง เข้าใจ และมีสติ
• ดูแลอารมณ์และสุขภาพ: การเก็บตัวไม่ค่อยเดินทางทำให้อารมณ์และสุขภาพแย่ ปีนี้ตั้งใจจะเดินทาง เปลี่ยนแปลงสถานที่ นำตัวเองเข้าสู่สภาพแวดล้อมใหม่ๆ เพื่อรักษาสมดุลของอารมณ์และทำให้สุขภาพดี
• อ่านหนังสือมากขึ้น: การอ่านหนังสือหมายถึงหนังสือจริงๆ ที่มีความลึกซึ้ง ไม่ใช่บทสรุป ข่าว หรือข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียว ที่ผ่านมาใช้เน็ตมากจนบดบังเวลาอ่านหนังสือ ปีนี้จะอ่านหนังสือจริงๆ มากขึ้น ทั้งนิยายที่จ่อคิวอ่าน และตำรับตำราต่างๆ โดยเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับการเรียน อาชีพ และการสอน
• ทำความเข้าใจตัวตนภายใน: ผมคิดว่าภาระหน้าที่ที่สำคัญของมนุษย์ คือการพยายามทำความเข้าใจตนเองอย่างถ่องแท้ เช่นเมื่อเราตัดสินใจอะไรอย่างหนึ่ง ก็ควรจะรู้ว่าการตัดสินใจนั้นมีที่มาที่ไป พื้นฐานเป็นอย่างไร สุดท้ายการเข้าใจตัวตนจะทำให้เราค้นพบคำตอบต่อปัญหาสำคัญที่สุดของปัจเจก คือเราเกิดมาทำไม

ชีวิตในวัย 20-30 ถ้าปล่อยมันเลยตามเลย จะส่งผลต่อชีวิตที่เหลือทั้งหมดอย่างลึกซึ้ง โดยทั่วไป ในวัยนี้น่าจะเป็นวัยเรียนรู้ ศึกษา ทดลอง หาประสบการณ์ ก่อนที่จะปักหลักลงเอยกับเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ที่ผ่านมาผมใช้ชีวิตก่อนกำหนดมาตลอด เลยอยากจะ break ตัวเองและทำตามจังหวะก้าวธรรมชาติบ้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการศึกษาในระบบให้ถึงระดับที่สังคมยอมรับและเป็นฐานที่ดีกับชีวิตหลังอายุ 30