การสื่อสารเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของพลเมือง คนเราเกิดมาพร้อมกับเครื่องมือในการสื่อสาร ตั้งแต่ปากและมือในการเขียน ตาและหูในการรับสาร ไปจนถึงสมองและจิตใจที่จะประมวลผลสารนั้นๆ

ในสังคมสมัยใหม่ยุคเริ่มต้น รัฐกดข่มการสื่อสารของประชาชน เพราะกลัวประชาชนและกระด้างกระเดื่อง กลัวตนเองสูญเสียอำนาจ การสื่อสารถูกผูกขาดเข้าสู่ศูนย์กลาง หรือห้ามไม่ให้เกิดขึ้น

สังคมทุนนิยมและประชาธิปไตยเสรีนิยมสุดโต่ง เชื่อว่าการรับประกันสิทธิและเสรีภาพที่ดีที่สุด ทั้งด้านการสื่อสารและเรื่องอื่นๆ คือการที่รัฐต้องไม่แทรกแซงการดำเนินการใดๆ ของหน่วยในสังคม ปล่อยให้ทุกคนก้าวเดินไปตามแรงจูงใจที่มีระบบตลาดเป็นตัวจัดการ

แต่แนวคิดเสรีภาพผ่านการไม่แทรกแซง หรือ Negative Freedom นั้น ไม่ได้รับประกันว่าการสื่อสารจะเกิดความ “เท่าเทียม” ผู้ที่มี “อำนาจ” มากกว่า คือผู้ที่ควบคุมการสื่อสาร ไม่ใช่ผู้ที่มีความ “ต้องการ” มากกว่า

ดังนั้น ประชาธิปไตยของการสื่อสาร ไม่ใช่การไม่แทรกแซง แต่คือการแทรกแซงอย่างมีเป้าหมาย เพื่อการให้โอกาสที่เท่าเทียม (Equality) ของคนทุกกลุ่มในการแสดงออก (Expression) และมีปฏิสัมพันธ์ (Dialogue) กันเพื่อขับเคลื่อนสังคมอย่างมีส่วนร่วม (Participation)

และนี่คือบทบาทที่ควรจะเป็นของสื่อเพื่อบริการสาธารณะ (Public Service Media) ที่อยู่ในรูปแบบต่างๆ ตั้งแต่สื่อกระจายภาพและเสียงสาธารณะ ผู้ให้บริการเนื้อหาและ Platform บนอินเทอร์เน็ต ผู้ให้บริการมือถือ ที่จะสร้างพื้นที่และสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้เกิดการแลกเปลี่ยน ถ่ายทอด และปฏิสัมพันธ์ข้อมูล ความคิดอย่างสร้างสรรค์ และแปรเปลี่ยนผลลัพธ์เป็นการปฏิบัติเพื่อขับเคลื่อนสังคม

จาก request นักศึกษาว่าอยากเห็นเกรดเร็วๆ ได้ผลโดยทั่วไปดังนี้ครับ

• กลุ่มละคอน JC เกรด B+
  • เหตุผล: มีการวางแผนและความตั้งใจดี การวิเคราะห์ทั้งระหว่างทำงานและวิเคราะห์ผลน่าสนใจ เห็นภาพการทำงานร่วมกันดี ยังสามารถปรับปรุงด้านการต่อยอดและขยายความสนใจไปยังกลุ่มคนที่กว้างขึ้น
• กลุ่ม JC Showcase เกรด B+
  • เหตุผล: มีความตั้งใจและความพยายามในการศึกษาเทคนิควิธีดี เห็นภาพการทำงานร่วมกันดี ยังสามารถปรับปรุงเนื้องาน โดยเฉพาะการต่อยอดความสนใจออกไปยังวงกว้างขึ้น
• กลุ่ม Training Day เกรด B
  • มีปัญหาเรื่องการวางแผนและการตัดสินใจ การทำงานร่วมกันยังไม่เป็นเอกภาพ อย่างไรก็ตามเห็นความพยายามดีภายในระยะเวลาที่จำกัด

เพิ่งรู้จากเพื่อนๆ (@supinya, @tewson, @markpeak) ว่ากำลังมีโครงการพัฒนานโยบายสื่อ 4 ประเภทแบบบูรณาการ ทั้งสื่อกระจายภาพและเสียง สื่อสิ่งพิมพ์ ภาพยนต์ และอินเทอร์เน็ต ซึ่งจะนำไปสู่การก่อตั้งศูนย์นโยบายสื่อและสิทธิในการสื่อสาร ‘The Centre for Communication Rights and Media Policy’ (CRMP)

ในฐานะที่ถูกชวนมาร่วมโครงการ เบื้องต้นเลยอยากเสนอแนวคิดเพื่อเป็นทิศทางในการพัฒนาโครงการ แบ่งเป็น Theme ดังนี้

1. เสรีภาพกับการควบคุม (Freedom and Control)

เสรีภาพในการสื่อสารเป็นหนึ่งในรากฐานของสังคมอารยะและเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษย์ ที่ผ่านมาอำนาจรัฐทุกยุคทุกสมัยต่างเห็นความสำคัญของควบคุมเสรีภาพในการสื่อสารเพื่อรักษาสถานภาพของตนเอง หลายๆ ครั้งที่ผลประโยชน์ของรัฐก็ขัดแย้งกับผลประโยชน์ของประชาชน เพราะอำนาจนั้นต่างมีเป้าหมายเพื่อดำรงอยู่

อย่างไรก็ตาม เสรีภาพไม่ใช่สิ่งสัมบูรณ์ (Absolute) เพราะมันมีพลังอำนาจในการสร้าง ทำลาย และเปลี่ยนแปลง ภายใต้ระบบสังคมที่ไม่สมมาตร อำนาจที่ได้มาจากเสรีภาพนั้นไม่เท่ากัน แม้ในบรรดาประชาชนก็มีหลายกลุ่ม และกลุ่มที่มีอำนาจในการสื่อสารมากกว่าก็ย่อมมีอำนาจในการชี้นำ กำหนดแนวคิดและการกระทำของสังคมได้มากกว่าเช่นกัน (Agenda setting)

ดังนั้น การพัฒนานโยบายเพื่อส่งเสริมและรับรองเสรีภาพในการสื่อสารจึงต้องพิจารณาผลกระทบของเสรีภาพอย่างรอบด้าน เพื่อผลประโยชน์สูงสุดของสังคมในองค์รวม

2. เนื้อหากับอำนาจ (Content and Power)

เนื้อหาในสื่อมีอิทธิพลลึกซึ้งและกว้างขวางต่อสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนั้นถูกกำหนดอย่างมากจากสถาบันสื่อสารมวลชน ซึ่งในยุคสมัยใหม่ (Modern) สถาบันสื่อสารมวลชนต่างมีผลประโยชน์ทั้งทางเศรษฐกิจและการเมือง ผลผลิตของเนื้อหาอันผลิตจากแรงจูงใจทางเศรษฐกิจและการเมืองนั้นได้สร้างปัญหาต่างๆ ในสังคม ตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเด็ก อาชญากรรม บริโภคนิยม ความจับจดผิวเผิน ปัญหาเหล่านี้มีอยู่จริงและเป็นผลจริงที่เกิดขึ้นจากสื่อเป็นส่วนหนึ่ง ดังนั้นนโยบายด้านสื่อจึงต้องพิจารณาแง่มุมเรื่องเนื้อหากับอำนาจอย่างจริงจัง และมีมาตรการอันเหมาะสมเพื่อจัดการกับปัญหาเหล่านี้ โดยสอดคล้องกับเป้าหมายร่วมกันของสังคม

3. เทคโนโลยีและการเปลี่ยนแปลงสังคม (Technology and Social Change)

เทคโนโลยีทำให้สังคมเปลี่ยน โดยเฉพาะเทคโนโลยีการสื่อสารทำให้รูปแบบและโครงสร้างของสังคมพัฒนาไป ความเป็นไปได้ใหม่ๆ เกิดขึ้นตลอดเวลา หน้าที่ของนโยบายสื่อคือการสำรวจและคาดเดาความเป็นไปได้ที่จะส่งผลดีต่อสังคมในองค์รวม และกระตุ้น ส่งเสริม สนับสนุนการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีเพื่อเป็นจุดเริ่มต้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว

Theme ทั้งสามนั้นอันที่จริงเชื่อมโยงกันเป็นสายธารเดียวกัน แม้นโยบายจะแยกส่วนกัน แต่ความคิดเบื้องหลังนโยบายจะต้องควบรวมความสัมพันธ์ทั้งหมดเข้าด้วยกันอย่างรอบด้านและเป็นธรรม (ไม่มีอคติ) โดยคำนึงถึงประโยชน์โดยรวมของสังคมเป็นเป้าหมายสูงสุด

ตอนทำ course outline วิชานี้เร่งๆ เลยลืมบางหัวข้อ ดังนั้นจึงขอโพสต์ใหม่ที่นี่ครับ และถ้ามีอะไรเพิ่มจะแก้ไขหน้านี้เรื่อยๆ

———————————

Course Outline
วส.457 สื่อประชาสัมพันธ์ 2

ผู้บรรยาย
- ชิตพงษ์ กิตตินราดร, ที่ปรึกษาแผนงาน ICT เพื่อสุขภาวะออนไลน์และการสนับสนุนภาคีเครือข่าย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), MA student in New Media & Society, University of Leicester, guopai@gmail.com, http://guopai.wordpress.com
- อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ (ร่วมบรรยาย), ที่ปรึกษาทางเทคโนโลยี Siam Intelligence Unit, MSc in Information Management, The University of Sheffield, isriya@gmail.com, http://isriya.com

เป้าหมาย
เพื่อให้เกิดความรู้และความเข้าใจที่มา แนวคิด และคุณสมบัติต่างๆ ของสื่อใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสื่ออินเทอร์เน็ต ตลอดจนทักษะในการใช้เครื่องมือต่างๆ ในฐานะเครื่องมือเพื่อการประชาสัมพันธ์ โดยเน้นการทำโครงการและวัดผลจริง

Outline

1. พื้นฐานแนวคิด (เดือนที่ 1)

• แนวคิดเรื่องหน้าที่และบทบาทของสื่อในสังคม
• พัฒนาการ แนวคิด และคุณสมบัติของสื่อใหม่

2. ทฤษฎี (เดือนที่ 1)

• The Long Tail
• Wisdom of the Crowds
• Social Network
• Open Content and Creative Commons

3. เครื่องมือ (เดือนที่ 2-3)

• Blog and group blog
• Email and group mail
• Social network (Facebook, Hi5, etc.)
• Media sharing (Flickr, YouTube, etc.)
• Feed and podcasting
• Microblog (Twitter)
• Maps (Google Maps/Earth)
• Collaboration tools (shared documents, wiki, calendar)
• Polling application (Wufoo, Google Spreadsheet)
• Virtual reality (Second Life)
• Web statistics (Truehits, Google Analytics)

4. ปฏิบัติ (เดือนที่ 4)

• วางแผนและข้อเสนอโครงการ
• พัฒนาต้นแบบ
• ดำเนินการ
• ประเมินผล

การประเมินผล

• 25% Participation (class attendence, blogging)
• 25% Take home questions/essays
• 50% Project

หนังสืออ่านประกอบ

1. ชิตพงษ์ กิตตินราดร, อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ (2009): สู่อนาคตไทยด้วยเว็บ 2.0, http://lib.blognone.com/Web2_Book, Blognone Library.