ผมทำงานที่แรกตอนยังเรียนอยู่ งานที่ทำนั้นคืองานแปลบทความลงนิตยสารรายเดือนฉบับหนึ่งที่ตอนนี้ปิดตัวไปแล้ว ผมได้มีโอกาสอยู่จนถึงวาระสุดท้ายของหนังสือเล่มนั้น

หนังสือเล่มนั้นปิดตัวเพราะประสบวิกฤติทางการเงิน เนื่องจาก sponsor หลักถอนตัว ช่วงขณะนั้น ผมคุยเปิดอกกับบรรณาธิการบริหาร ผมถามเค้าว่า จริงๆ แล้วพี่ทำหนังสือเล่มนี้เพราะอะไร?

พี่บรรณาธิการตอบอย่างไม่ลังเล ด้วยหน้าตาเศร้าสร้อย “ทำเพราะเงินไง”

ความรู้สึกตอนได้ยินคำนั้นติดตามผมไปหลายเดือนหลังจากที่หนังสือเล่มนั้นเลิกกิจการไป ตอนนั้นผมรู้สึกสับสน มึนงง ไม่เข้าใจ

หลังจากจบมา ผมโชคดีที่ได้ทำงานที่ไม่ใช่ธุรกิจ คือไม่มุ่งหาผลกำไรสูงสุด แต่ทำงานใน social enterprise ที่มีเป้าหมายมุ่งประโยชน์สูงสุดของสังคม ความรู้สึกของผมชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ตลอดระยะเวลาที่ทำงาน ว่านี่คือสิ่งที่ถูกต้องที่ผมจะทำในชีวิต

องค์กรของเราอยู่ได้ด้วย passion นั่นคือความหลงใหลในงานและเป้าหมายของงานที่ตัวเองทำ ความพึงพอใจสูงสุดของเราคือเมื่อได้เห็นโครงการที่เราสนับสนุนหรือที่ทำเอง ประสบความสำเร็จ ผู้คนและสังคมได้รับประโยชน์ เกิดสิ่งใหม่ๆ หลายครั้งที่ผมเจอคนที่มีความ “หลงใหล” เหมือนกัน ถึงแม้จะเป็นความหลงใหลคนละอย่าง แต่ผมรู้สึกว่าผมต้องพยายามทำทุกทาง ให้เราในฐานะองค์กรได้ช่วยเหลือให้คนคนนั้นบรรลุความฝันที่สร้างประโยชน์แก่ผู้คนนั้นได้

หลายๆ คนที่ผมพูดคุยด้วย มีข้อสรุปตรงกันว่า หากขาด passion แล้ว ทำอะไรก็ไม่มีทางสำเร็จ การจ้างใครสักคนเข้ามา ถ้าไม่มี passion ต่อให้เก่งอย่างไรก็ไม่ควรรับเข้ามา เพราะเขาจะทำงานซังกะตาย เพื่อเงิน เพื่อตัวเอง และไม่คิดริเริ่มอะไรด้วยตัวเอง นี่คือสถานการณ์ที่ผมเห็นมากับตาในองค์กรภาคสังคมชั้นนำ ที่ดูดีภายนอก แต่ภายในกลวงเปล่าด้วยพนักงานที่ไร้จิตใจ

ผมต้องการเงิน ต้องการให้สมกับ passion ที่ผมมีให้ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าเงินจะซื้อผมไปทำสิ่งที่ผมไม่หลงใหลได้

พักหลังๆ เริ่มรู้ตัวว่าใช้เงินเกินตัว ส่วนมากใช้ไปกับเรื่องที่หมดเปลืองไปโดยไม่ได้อะไรยั่งยืน เช่น กิน ดื่ม เที่ยว ซื้อของ (โดยเฉพาะอุปกรณ์ IT ทั้งหลาย)

ลองคิดๆ ดู จริงๆ สมัยก่อนเราก็อยู่ได้ด้วยเงินเพียงเล็กน้อย ตอนเรียนได้เงินจากที่บ้านนิดเดียว ทำงานหาเงินเองบ้าง ไม่ว่าจะเป็นสอนดนตรี แปลหนังสือ รับแปลเอกสาร หรือทำนิตยสาร ทำไมตอนนี้เราทำอย่างนั้นไม่ได้

ส่วนหนึ่งก็คงเพราะอยู่ในสังคมที่คนอื่นใช้เงินกัน ใครซื้ออะไรก็ซื้อตามกัน (ถึงแม้จะเป็นของดีจริงก็ตาม) และชอบกินชอบเที่ยว ก็เลยเป็น network effect ส่งผมต่อพฤติกรรมคนข้างเคียงต่อๆ กัน อีกส่วนก็คงเพราะมีความรับผิดชอบมากขึ้นต่อผู้อื่น (ที่บางเวลาก็มีมากกว่า 1 คน เหอะๆ) ทำไปทำมาเลยติดเป็นนิสัย ประมาณว่าจมไม่ลง แต่ไม่เป็นไร รู้ตัวตอนนี้ยังแก้ไขทัน

พอคิดเรื่องตัวเองก็เลยคิดต่อว่าคนอื่นๆ เค้ามีชีวิตทางการเงินยังไงกันบ้าง ก็รู้สึกว่าสังคมกำลังดำดิ่งสู่จุดแตกดับ ด้วยการกระตุ้นให้เกิดระบบเงิน สินเชื่อ และการจูงใจที่เป็นทุนนิยมเต็มรูปแบบที่ไร้รากฐาน ลองคิดดูว่า รายได้คนไทยเดือนหนึ่งๆ น้อยกว่าประเทศในยุโรปตะวันตกหรืออเมริกาเหนือ 4-5 เท่า แต่เราซื้อสินค้าเทคโนโลยีและเครื่องใช้ไฟฟ้าในราคาเท่ากันหรือสูงกว่าเขา ทุกร้านค้าสนับสนุนให้ลูกค้า “แบ่งจ่าย” ก็เป็นหนี้กันถ้วนหน้า ระบบสินเชื่อเฟื่องฟู แทบทุกคนจ่ายเกินรายรับในขณะเวลาหนึ่งๆ ข้าราชการและพนักงานบริษัทก็ต้องรักษาสถานะทางสังคมโดยการซื้อ ซื้อ และซื้อ และแก้ไขปัญหาโดยการ “หมุนเงิน” คือการกู้ที่หนึ่งมาโปะอีกที่หนึ่งไปเป็นทอดๆ ส่วนคนจนก็อยากมีอยากได้ เช่นถ้าเขยฝรั่งสร้างบ้านให้ถือว่าเป็นดี หรือขับรถกลับบ้านที่อีสานถือว่าประสบความสำเร็จในชีวิต อย่างนี้เป็นต้น

มีใครเคยตั้งคำถามกับตัวเองบ้างหรือไม่ ว่า ชีวิตที่ดี คืออะไรกันแน่ มันคือชีวิตที่ต้องซื้อ ซื้อ ซื้อ เพื่อ มี มี มี และอวด อวด อวด อย่างไม่มีจุดสิ้นสุด อย่างนั้นหรือ หรือคือชีวิตที่กิน กิน กิน และ เสพ เสพ เสพ แบบรถยนต์ที่ต้องคอยหาน้ำมันมาเติมตลอดเวลา อย่างนั้นหรือ นี่คนเราฉลาดขึ้นหรือโง่ลง กลไกวิวัฒนาการที่สิ่งต่างๆ จะดีขึ้นเรื่อยๆ อาจใช้ไม่ได้แล้วในโลกปัจจุบัน เช่นนั้นหรือ